Karakolda İmza Dönemi Bitiyor: BİOSİS ile Adli Kontrol Dijitale Taşınıyor — Hukuki Çerçeve ve Riskler

1. Mevcut Sistem: Karakolda İmza Nasıl Çalışıyor?

Türk ceza muhakemesi hukukunda adli kontrol, tutuklamanın alternatifi olarak CMK m.109 kapsamında düzenlenmiş bir koruma tedbiridir. Bu tedbir; şüpheli veya sanığın yargılama süresince kaçmasını, tanıklara baskı uygulamasını ya da delilleri karartmasını önlemeyi amaçlar.

CMK m.109/3-b kapsamındaki imza yükümlülüğü, adli kontrol tedbirlerinin en sık uygulanan türüdür. Bu yükümlülük kapsamında kişi, mahkeme veya sulh ceza hâkimliğinin belirlediği gün ve saatlerde — genellikle haftada bir veya birkaç kez — ikamet ettiği yere en yakın polis merkezi amirliğine ya da jandarma karakoluna giderek imzasını atmak zorundadır.

Hukuki tabloya bakıldığında: Adli kontrol süreleri, sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda en fazla 2 yıl (zorunlu hâllerde 1 yıl uzatılabilir), ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda ise en fazla 3 yıldır. Terör suçlarında bu süre 7 yıla kadar çıkabilmektedir. Söz konusu dönem boyunca yükümlü, haftanın belirli günlerinde fiziken karakola gitmek zorunda kalmaktadır.

2. BİOSİS Nedir ve Nasıl Çalışacak?

Biyometrik İmza Yöntemi ile Takip Sistemi Projesi (BİOSİS), Adalet Bakanlığı’nın Adalet İstatistikleri 2025 Faaliyet Raporu’nda kamuoyuyla paylaştığı ve halihazırda ihale aşamasına gelmiş olan dijital denetim sistemidir. TÜRKSAT ile iş birliği içinde geliştirilen projenin temel bileşenleri şunlardır:

3. Yükümlüler Açısından Ne Değişecek?

4. Hukuki Çerçeve: CMK m.109 ve Mevcut Adli Kontrol Rejimi

BİOSİS’i anlamlandırabilmek için mevcut hukuki rejimi doğru okumak gerekiyor.

4.1 Adli Kontrol Nedir? (CMK m.109)

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesi, tutuklamanın uygulanamadığı ya da orantısız kalacağı durumlarda şüpheli veya sanık hakkında uygulanabilecek bir dizi yükümlülüğü sıralamaktadır. Bunların en yaygını m.109/3-b: belirli aralıklarla belirlenen mercilere imza yükümlülüğüdür.

BİOSİS, mevcut kanun metninde ayrıca sayılan m.109/3-j: “Elektronik kelepçe gibi bir araçla sürekli takibine izin vermek” yükümlülüğünün genişletilmiş, yaygınlaştırılmış ve daha teknolojik bir versiyonunu hayata geçirmeyi amaçlamaktadır.

4.2 Adli Kontrol Süreleri

4.3 İmza Yükümlülüğünü İhlal Etmenin Hukuki Sonuçları

Mevcut sistemde imza yükümlülüğünü haklı bir mazeret olmaksızın ihlal eden yükümlü hakkında şu sonuçlar doğabilir:

• CMK m.112 kapsamında adli kontrolün kaldırılarak tutuklama kararı verilebilir
• Denetimli Serbestlik Yönetmeliği’nin 41/4. maddesi kapsamında ihlalin hukuki sonuçları uygulanır
• Karakolda imzaya gitme adli kontrolünde geçen süre, hapis cezasından mahsup edilmez (TCK m.63 uygulanmaz)
• Karakolda imzaya gitme koruma tedbiri değil, adli kontrol tedbiridir; bu nedenle CMK m.141-143 kapsamındaki devletin sorumluluğu hükümleri doğrudan uygulanamaz

5. Temel Hak Riskleri ve Hukuki Tartışmalar

BİOSİS, mevcut sistemin ağırlıklarından bazılarını hafifleterken yeni hukuki sorular da doğurmaktadır.

5.1 KVKK ve Biyometrik Veri

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, parmak izi ve yüz tanıma verilerini “özel nitelikli kişisel veri” olarak tanımlamakta ve bunların işlenmesi için ilgilinin açık rızasını ya da kanunda yer alan istisnai hallerin varlığını aramaktadır. Adli kontrol yükümlüsünün söz konusu verileri sisteme aktarmak zorunda kalması; rıza koşulunun nasıl karşılanacağı, verilerin ne kadar süre saklanacağı ve kimlerle paylaşılacağı sorularını gündeme taşımaktadır. BİOSİS’in yasal dayanağının güçlendirilerek bu soruları açıkça yanıtlaması gerekmektedir.

5.2 AİHM İçtihadı ve Özel Hayata Saygı Hakkı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, elektronik izleme uygulamalarının AİHS m.8 (özel ve aile hayatına saygı hakkı) kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini çeşitli kararlarında ortaya koymuştur. AİHM’e göre bu tür izleme önlemlerinin hukuki dayanağının açık, öngörülebilir ve orantılı olması şarttır. Sürekli GPS ve biyometrik izlemenin bu standartta meşrulaştırılabilmesi için CMK’de doğrudan bir düzenleme bulunması ya da mevcut m.109/3-j hükmünün bu uygulamayı kapsayacak biçimde yorumlanması gerekmektedir.

5.3 “Daha Hafif mi, Daha Ağır mı?” Tartışması

Bakanlık BİOSİS’i “daha az kısıtlayıcı” olarak sunuyor. Ancak hukuki perspektiften değerlendirildiğinde bu nitelendirme tartışmalıdır. Haftada bir karakola gidip imza atmak; konum ve biyometrik verilerle 7/24 sürekli takiple kıyaslandığında, kişinin üzerindeki bilgi yükü ve gözetim yoğunluğu açısından BİOSİS çok daha kapsamlı bir müdahale oluşturmaktadır. “Daha az kısıtlayıcı” tanımlaması yalnızca fiziki seyahat boyutunda geçerlidir.

6. Şu An İmza Yükümlüsü Olanları Ne Bekliyor?

7. Adli Kontrol İmza Yükümlülüğü Hakkında Temel Hukuki Hatırlatmalar

Sık Sorulan Sorular

BİOSİS ne zaman devreye girecek?

Adalet Bakanlığı’nın 2025 Faaliyet Raporu’na göre proje ihale aşamasındadır. Kesin bir uygulama tarihi henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Sistem hayata geçtiğinde mevcut yükümlüler bilgilendirilecek.

Akıllı telefonum yoksa ne olacak?

Bu en kritik pratik sorudur. Yönetmelik ve uygulama detayları henüz netleşmedi. Teknolojiyle bütünleşik bir sistemin teknolojiye erişimi olmayan ya da kısıtlı olan yükümlülere nasıl uygulanacağı, BİOSİS’in yanıtlaması gereken temel sorulardan biridir.

BİOSİS ile ihlal cezası mevcut sistemden farklı mı olacak?

Hukuki yaptırım aynı kalacak: ihlal durumunda CMK m.112 uyarınca adli kontrolün kaldırılıp tutuklama kararı verilebilir. Fark, ihlal tespitinin artık otomatik ve anlık olması; buna bağlı olarak ihlalin çok daha hızlı kayıt altına alınması.

Biyometrik verilerimin güvenliği nasıl sağlanacak?

Bu, BİOSİS’in en önemli hukuki açmazlarından biridir. KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veri sayılan biyometrik verilerin işlenme, saklanma ve paylaşılma koşulları için yasal güvencenin sağlanması gerekmektedir. Mevcut CMK m.109 bu detayı düzenlememektedir; yeni bir yasal çerçeve ya da yönetmelik zorunludur.

Karakolda imza yükümlülüğü hapis cezasından düşülür mü?

Hayır. Karakola imzaya gitme adli kontrol tedbiri, kişinin özgürlüğünü kısıtlamamaktadır. Bu nedenle TCK m.63’teki mahsup hükmü uygulanmaz ve yükümlülükte geçirilen süre hapis cezasından indirilmez.

Bu makale kamuya açık kaynaklar ve resmi raporlar esas alınarak sanalhukuk.org tarafından hazırlanmıştır. BİOSİS henüz devreye girmemiş olup uygulama detayları değişebilir. Somut durumunuz için bir ceza avukatından destek almanız önerilir.