Sanal Hukuk’ta AYM kategorisinde 299 yazı var. Her biri bireysel bir karar veya başvuru konusunu ele alıyor. Peki bu kararların büyük resmini kim çiziyor? Hangi haklar daha çok ihlal ediliyor? Kararlar uygulanıyor mu? Bireysel başvuru gerçekten işe yarıyor mu? Bu sorulara, güncel istatistikler ve emsal kararlar eşliğinde yanıt veriyorum.

Kümülatif veriler incelendiğinde tablonun son derece çarpıcı olduğu görülüyor:

İhlal kararlarının %71’ini oluşturan makul sürede yargılanma ihlali, Türk yargısının en büyük sistemik sorunudur. AYM, bu başvurularda genellikle tazminata hükmeder; yeniden yargılama yerine parasal telafi yolunu seçer.

AYM’nin kabul ettiği “makul süre” sınırları davadan davaya değişmekle birlikte, ceza davalarında 5–7 yılı, hukuk davalarında ise 3–5 yılı aşan yargılamalar artık neredeyse otomatik ihlal kapsamına giriyor.

Anayasa md. 36 ve AİHS md. 6 kapsamındaki adil yargılanma hakkı; mahkemeye erişim, silahların eşitliği, gerekçeli karar, tarafsız hâkim ve hukuki dinlenilme hakkını kapsar.

AYM’nin mülkiyet hakkı ihlali kararlarının büyük bölümü kamulaştırmasız el atma, değer tespitinde eksik tazminat ve imar uygulamalarından kaynaklanmaktadır. Son dönemde artan ihlal kategorisi ise deprem bölgelerindeki taşınmazlara yönelik uygulamalar olmaktadır.

AYM, ifade özgürlüğü ihlallerini iki temel kategoride ele almaktadır: basın/gazetecilik özgürlüğü ve internet/sosyal medya ifadesi. Son yıllarda sosyal medya kaynaklı başvurular dramatik biçimde artmıştır.

AYM kararlarının uygulanması meselesi, 2024–2025 döneminin en tartışmalı hukuki gündem maddesi oldu. Özellikle iki dava bu sorunu çarpıcı biçimde ortaya koydu:

AYM, 25 Ekim 2023’te Can Atalay’ın kişi hürriyeti ve seçilme hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu kararı tanımadı. AYM 21 Aralık 2023’te ikinci kez ihlal kararı verdi. Yargıtay yine uygulamadı. Bu tablo, AYM kararlarının bağlayıcılığına ilişkin köklü bir meşruiyet sorununu gün yüzüne çıkardı.

AYM, Temmuz 2025’te Gezi davası kapsamında Tayfun Kahraman hakkında adil yargılanma hakkı ihlali kararı verdi. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi bu kararı uygulamadı. Söz konusu dava, AYM-derece mahkemesi çatışmasının en güncel örneği olmaya devam etmektedir.

• 1. Anayasal bir hakkın ihlali olmalı Hem Anayasa’da hem AİHS’te yer alan haklar için başvuru yapılabilir
• 2. İç hukuk yolları tüketilmiş olmalı İlk derece, istinaf ve temyiz (uygulanabiliyorsa) sonuçlandırılmış olmalıdır
• 3. 30 günlük süre Nihai kararı öğrendikten itibaren 30 gün içinde başvuru yapılmalıdır
• 4. Harç ödenmeli 2025 yılı harcı: 5.064,40 TL. Adli yardım koşullarını taşıyanlar için muafiyet mevcuttur

Çok sorulan ama yanıtı bilinmeyen bir soru: AYM ihlal kararı verdi, şimdi ne olacak?

• Yeniden yargılama İhlal mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve yeniden yargılama yapılır (en yaygın sonuç)
• Tazminat Yeniden yargılamanın hukuki yararı yoksa başvurucu lehine tazminata hükmedilir
• İhlal tespiti Bazı hallerde yalnızca ihlalin varlığı tespit edilir; başvurucuya genel mahkemelerde dava açma yolu gösterilir
• Uygulanmama riski Kararın uygulanmaması halinde AYM’ye yeni başvuru yapılabilir; ancak bu yolun etkinliği tartışmalıdır

81.000’i aşkın ihlal kararı ve binlerce yeniden yargılama emri… Rakamlar, bireysel başvurunun en azından teoride çalıştığını gösteriyor. Ancak kararların uygulanmaması, yargı içi çatışma ve yapısal sorunlar bu mekanizmanın etkinliğini zedeliyor.

Bireysel başvuruyu düşünüyorsanız; süreleri kaçırmayın, iç hukuk yollarını eksiksiz tüketin ve mutlaka bu alanda deneyimli bir avukatla çalışın. 30 günlük süre dar ve katıdır; bir gün bile geç kalmak başvurunuzun reddedilmesi anlamına gelir.