Yasak / Türkiye — AİHM Büyük Daire Kararı (5 Mayıs 2026) — Ayrıntılı Özet

Kısa cevap: AİHM Büyük Dairesi, Yasak/Türkiye kararında AİHS m. 7 ve m. 3 bakımından ihlal tespit etmiştir. Kararın özellikle m. 7 yönünden önemi, mahkûmiyetin yalnızca örgütle bağlantıyı gösteren unsurlara değil, başvurucunun suçun manevi unsuruna ilişkin kişisel ve bağlamsal değerlendirmeye dayanması gerektiğini vurgulamasıdır.

Başvuru No. 17389/20
AİHM / HUDOC – Büyük Daire Kararı (5 Mayıs 2026)

1. Davanın Tarafları ve Usul

Türk vatandaşı Şaban Yasak, 2 Nisan 2020’de Türkiye aleyhine AİHM’e başvurmuştur. Başvurucu, Belçikalı avukatlar J. Vande Lanotte ve J. Heymans tarafından temsil edilmiştir. Dava başlangıçta İkinci Daire’ye tahsis edilmiş; Daire Ağustos 2024’te ihlal olmadığına hükmetmiştir. Başvurucunun talebi üzerine Büyük Daire’ye sevk edilmiş (Aralık 2024), 7 Mayıs 2025’te kamuya açık duruşma yapılmış ve 5 Mayıs 2026’da nihai karar verilmiştir.

2. Maddi Olay

Başvurucu 1987 doğumlu olup 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından başlatılan soruşturma kapsamında 30 Ocak 2017’de kendiliğinden teslim olmuştur. 6 Şubat 2017’de FETÖ/PDY üyeliği şüphesiyle tutuklanmıştır.

Aleyhindeki iddialar şunlardır: dört tanık (B.A., Y.B., A.B., H.E.) başvurucunun örgüt içinde “Recep” kod adıyla ev imamı, BTM, BBTM ve bölge sorumlusu olarak görev yaptığını beyan etmiştir. Bunlara ek olarak E.B.’ye ait HTS kayıtlarında başvurucunun adı geçmekte, Çorum Eğitim A.Ş. tarafından sosyal güvenlik primlerinin ödendiği görülmekte ve Bank Asya‘da 2014 yılına ait hesap hareketleri bulunmaktadır.

Başvurucu ise tüm bu dönemde örgütün bir terör örgütü olduğunu bilmediğini; dinî bir hareket olarak yaklaştığını, yalnızca iş arayışında referans edinmek amacıyla bağlantı kurduğunu savunmuştur.

Çorum Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucuyu TCK m. 314/2 uyarınca silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûm etmiştir.

3. Madde 7 İhlali — Kasıt Unsuru Değerlendirilmeden Mahkûmiyet

Büyük Daire, bu noktada Yalçınkaya / Türkiye (Büyük Daire, 26 Eylül 2023, Başvuru No. 15669/20) kararındaki ilkeleri esas almış ve o kararın bu davaya tam olarak uygulanması gerektiğini belirlemiştir.

Yalçınkaya kararında Mahkeme, FETÖ/PDY davalarına özgü şu temel ilkeleri kurmuştu:

• ByLock kullanımı tek başına TCK m. 314/2 kapsamında mahkûmiyet için yeterli değildir.
• Silahlı terör örgütü üyeliği suçu süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluğa dayalı organik bağ ile özel kasıt (manevi unsur) gerektirmektedir.
• Mahkemeler, sanığın örgütün terör amacını bildiğini ve bilerek faaliyetlerini sürdürdüğünü bireysel ve bağlamsal bir değerlendirmeyle tespit etmek zorundadır.

Yasak davasında ise Büyük Daire şunu saptamıştır: Çorum Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun örgütün dinî bir hareketten terör örgütüne dönüştüğünden haberdar olduğunu ve bu dönüşümü bilerek örgütle bağını sürdürdüğünü hiçbir bireysel değerlendirmeyle kanıtlamamıştır. Mahkeme yalnızca genel nitelikteki örgüt anlatısına dayanmış; başvurucunun kişisel sorumluluk düzeyini, örgütle fonksiyonel veya hiyerarşik bağını ve zihinsel unsurun varlığını ayrıca incelememiştir. Bu durum, nulla poena sine culpa ilkesini ve AİHS m. 7’nin özünü ihlal etmektedir.

4. Madde 3 İhlali — Cezaevi Koşulları

Büyük Daire, Çorum Cezaevi’ndeki koşulların birikimli etkisinin asgari ağırlık eşiğini aştığını ve aşağılayıcı muamele oluşturduğuna hükmetmiştir. Bu bağlamda Hükümetin öne sürdüğü kabul edilebilirlik itirazı da reddedilmiştir.

5. Tazminat (Madde 41)

Karar, maddi ve manevi zarar ile yargılama giderleri bakımından tazminata hükmetmiştir (karar metninde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir).

6. Ayrık Görüşler

Karara birden fazla ayrık görüş eklenmiştir. Yargıçlar Vehabović, Schukking, Chanturia, Yüksel, Seibert-Fohr, Roosma, Guerra Martins ve Ní Raifeartaigh ortak kısmen aykırı görüş; Yargıçlar Lavapuro, Jelić, Ktistakis, Šimáčková ve Đurović kısmi muhalefet; Yargıçlar Vehabović, Chanturia, Felici, Yüksel, Ní Raifeartaigh ve Kučs ortak muhalefet bildirmiştir. Görüşlerin ağırlığı, özellikle m. 7 ihlalinin kapsamı ve delillerin bireysel değerlendirme standardı üzerinde yoğunlaşmaktadır.

7. Yalçınkaya ile Yasak Kararının Karşılaştırması

8. Pratik Önemi

Yasak kararı, Yalçınkaya’da ortaya konulan AİHS m. 7 güvencelerinin yalnızca ByLock deliline dayanan dosyalarla sınırlı olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte karar, her FETÖ/PDY dosyasında otomatik olarak ihlal veya yeniden yargılama sonucu doğurmaz. Belirleyici olan, somut dosyada mahkûmiyetin suçun manevi unsuru ve başvurucunun kişisel sorumluluğu bakımından AİHS m. 7 ile uyumlu biçimde gerekçelendirilip gerekçelendirilmediğidir.

Sanalhukuk.org kaynaklarına erişim:

• Yalçınkaya Kararı Türkçe Tercümesi (PDF): sanalhukuk.org
• Yalçınkaya kararı sonrası kimler hangi başvuruları yapabilir: sanalhukuk.org
• AİHM kararlarının bağlayıcılığı: sanalhukuk.org