Sicile Şerh Düşülmesiyle Uzun Süren Elkoyma Tedbiri Mülkiyet Hakkını İhlal Ediyor (Pilot Karar – AYM 2025)

Tarih: 13 Ekim 2025
Karar No: B. No: 2022/19376
Karar Adı: Sait Görmüş Kararı – Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu

Anayasa Mahkemesi 2025 pilot kararıyla, sicile şerh düşülmesi yoluyla uzun süren elkoyma tedbirinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Detaylar, karar özeti ve hukuki etkiler burada.

🧭 Makale İçeriği

Kararın Özeti
Olayın Geçmişi ve Yargılama Süreci
Başvurucunun İddiaları
Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi
Pilot Karar Usulü ve Getirdiği Yenilikler
Hukuki ve Pratik Sonuçlar
Sonuç ve Değerlendirme
Kaynakça ve Bağlantılar

🔍 Kararın Özeti

Anayasa Mahkemesi (AYM) 12 Aralık 2024 tarihli Sait Görmüş başvurusunda, Anayasa’nın 35. maddesi ile güvence altına alınan mülkiyet hakkının, bu hakla bağlantılı 40. maddede düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Bu karar, sicile şerh düşülmesi yoluyla uygulanan elkoyma tedbirlerinin uzun sürmesi nedeniyle yaşanan mağduriyetler açısından “pilot karar” niteliğinde olup, benzer durumlar için kanuni düzenleme yapılması gerekliliğini ortaya koydu.

⚖️ Olayın Geçmişi ve Yargılama Süreci

06.10.2010: Başvurucuya ait araçta kaçak sigara taşındığı ihbarı üzerine yapılan aramada 2.500 karton sigara ele geçirildi.
07.10.2010: Sulh Ceza Mahkemesi, 4733 sayılı Kanun uyarınca araca el koydu ve trafik siciline şerh düşülmesine karar verdi.
02.02.2011: İddianame düzenlendi.
24.04.2013: Asliye Ceza Mahkemesi, aracın müsaderesine yer olmadığına ve iadesine karar verdi.
31.05.2016: Yargıtay kararı bozdu.
28.05.2021: Mahkeme yeniden iade kararı verdi.
11.10.2023: Yargıtay, davayı zamanaşımı nedeniyle düşürdü ve şerhin kaldırılmasına hükmetti.
26.12.2023: Şerh kaldırıldı.

Tedbir toplam 13 yıl sürdü ve başvurucunun aracını satma veya devretme hakkını fiilen ortadan kaldırdı.

🗣️ Başvurucunun İddiaları

Başvurucu,

Araç üzerindeki 13 yıl süren elkoyma şerhinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğini,
Bu durumun giderilmesi için etkili bir hukuk yolunun bulunmadığını,
CMK 141. madde kapsamında tazminat talep etmenin mümkün olmadığını ileri sürdü.

🏛️ Anayasa Mahkemesinin Değerlendirmesi

Mahkeme, etkili başvuru hakkını, kişilerin ihlalleri önleyici veya giderici makul başvuru yollarına erişebilme imkânı olarak tanımladı.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141. maddesinde de eşyasına veya diğer mal varlığı değerlerine şartları oluşmadığı hâlde el konulan veya bunların korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer mal varlığı değerleri amaç dışı kullanılan ya da zamanında geri verilmeyen kişilere tazminat talebinde bulunabilme imkânı tanınmaktadır. Söz konusu maddede öngörülen tazminat talep etme yolu fiilî bir elkoyma olsun olmasın herhangi bir ayrım yapılmaksızın etkili bir yol olarak kabul edilebilir. Bununla birlikte Yargıtay dairesinin süregelen yerleşik içtihatları kapsamında sicile şerh koymak suretiyle icra olunan elkoymaların anılan kapsama dâhil edilmediği ve tazminata hükmedilebilmesi için lafzı yorum yoluyla fiilen elkoyma koşulunun gerçekleşmesi şartının arandığı anlaşılmaktadır. Bu durumda 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesinde, sicile şerh düşülmesi suretiyle icra olunan elkoymaları kapsayan açık bir hüküm bulunmadığından mahkemelerin hükmü lafzi olarak yorumlamarının öngörülemez olduğu söylenemez.

Her türlü elkoyma kaçınılmaz olarak zarara yol açmakla birlikte bunun üzerinde bir zarara yol açılması durumunda mülkiyet hakkına yapılan müdahale başvurucuya aşırı bir külfet yüklemektedir. Dolayısıyla somut olayda sicile şerh düşülmesi suretiyle uygulansa dahi başvurucunun kusurundan kaynaklanmayan sebeplerle elkoyma tedbirinin uzun sürmesi nedeniyle kaçınılmaz olanın üzerinde bir zarara yol açıldığı, başvurucuya aşırı bir külfet yüklendiği kuşkusuzdur. Yargıtay içtihatlarında ise sicile şerh konulması yeterli olmayıp fiilî elkoyma arandığı dikkate alındığında söz konusu zararların 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesi kapsamında giderilmesi mümkün görünmemektedir.

Ancak Yargıtay içtihatlarına göre:

Sicile şerh düşülmesi, “fiili elkoyma” sayılmadığından CMK 141. madde kapsamında tazminat hakkı doğurmuyor.
Bu yorum, şerh mağdurları açısından koruma eksikliğine yol açıyor.

AYM’ye göre:

Tedbirin bu kadar uzun sürmesi, ölçüsüz bir müdahale oluşturmakta,
Başvurucunun kusuru olmamasına rağmen aşırı külfet yüklediği,
Etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı için Anayasa’nın 35. ve 40. maddelerinin ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

📘 Pilot Karar Usulü ve Getirdiği Yenilikler

Bu karar, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü madde 75 uyarınca pilot karar olarak verilmiştir.

🔹 Pilot Kararın Hukuki Sonuçları

Benzer başvurular dört ay süreyle ertelenecek.
TBMM’ye kanuni düzenleme çağrısı yapıldı.
Yeni düzenlemede, “sicile şerh yoluyla elkoyma tedbiri nedeniyle zarar görenlerin tazminat hakkı” açıkça tanımlanmalı.
Başvurucuya 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi.

⚖️ Hukuki ve Pratik Sonuçlar

🔸 Mağdurlar Açısından

Şerh mağdurları için yeni tazminat yolu açılabilir.
CMK 141. maddenin kapsamı genişletilirse, benzer olaylarda hak arama imkânı doğacak.

🔸 Yargı Sistemi Açısından

Yargıtay’ın “fiili elkoyma” içtihadı yeniden gözden geçirilebilir.
Anayasa Mahkemesi, yapısal bir sorunu tespit ederek kanun koyucuya reform çağrısı yapmıştır.

🔸 AİHM Uyumuna Katkı

Bu karar, AİHM içtihadı (Öneryıldız/Türkiye, Jucys/Litvanya) ile paralellik göstermekte ve Türkiye’nin mülkiyet hakkı korumasını güçlendirmektedir.

🧩 Sonuç ve Değerlendirme

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, “fiilen el konulmamış ama hukuken kısıtlanan mallar” bakımından mülkiyet hakkı korumasının genişletilmesi yönünde önemli bir adımdır.
13 yıl süren bir şerh tedbirinin, iyi niyetli mal sahibine ölçüsüz bir yük getirdiği kabul edilmiştir.

Bu pilot karar, hem bireysel mağdurlara tazminat imkânı yaratmakta hem de yasama organına sistemsel çözüm üretme görevi yüklemektedir.

📚 Kaynakça ve Bağlantılar

anayasa mahkemesi kararları 2025, sicile şerh düşülmesi, mülkiyet hakkı ihlali, elkoyma tedbiri, CMK 141 tazminat, pilot karar AYM, Sait Görmüş kararı