Mutlak Butlan Nedir? - SANAL HUKUK

Hukuki Kavramlar — Geçersizlik Hukuku

Mutlak Butlan Nedir? TBK, TMK ve Dernek Hukukunda Kesin Hükümsüzlük Rehberi (2025)

Kanun, ahlak veya kamu düzenine aykırı her hukuki işlemi başından itibaren geçersiz kılan en ağır yaptırım: mutlak butlan. Sözleşmeden evliliğe, organ kararlarından taşınmaz işlemlerine kadar bütün hukuki alanlar için kapsamlı analiz.

Gündem — Mayıs 2026

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, 21 Mayıs 2026 tarihli kararıyla bir siyasi partinin kurultayının mutlak butlanla batıl olduğunu tespit etti. Karar, mutlak butlan kavramını kamuoyunun gündemine taşıdı. Aşağıdaki rehber, bu kavramı hukuki temelleriyle açıklamaktadır.

İçindekiler

1. Mutlak Butlan Nedir? — Tek Cümlede Tanım

2. Hukuki Dayanak: TBK m.27 ve Ötesi

3. Mutlak Butlanın Dört Temel Özelliği

4. Sözleşmelerde Mutlak Butlan (TBK m.27)

5. Evlilikte Mutlak Butlan (TMK m.145)

6. Dernek ve Siyasi Parti Organlarında Mutlak Butlan

7. İdare Hukukunda Mutlak Butlan

8. Mutlak Butlan ile Nisbi Butlan Karşılaştırması

9. Mutlak Butlanın Hukuki Sonuçları

10. Uygulamadan Örnekler

11. Sık Sorulan Sorular

1. Mutlak Butlan Nedir? — Tek Cümlede Tanım

Mutlak butlan; bir hukuki işlemin kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırılığı ya da konusunun baştan imkânsız olması nedeniyle kuruluş anından itibaren kesin ve kendiliğinden geçersiz sayılmasıdır.

Türk hukukunda geçersizliğin en ağır biçimidir. İşlem görünürde yapılmış olsa da hukuk düzeni onu hiç var olmamış kabul eder. Tarafların sonradan onaylaması, üzerinden zaman geçmesi veya mahkeme kararının beklenmesi, mutlak butlanla sakat bir işlemi geçerli kılmaz.

“Butlan” sözcüğü Arapça kökenli olup hükümsüzlük, geçersizlik anlamını taşır. “Mutlak” ise kayıtsız, şartsız, salt demektir. İkisi birleştiğinde herhangi bir koşula bağlı olmaksızın geçersizlik ifade eden bir teknik terim ortaya çıkar.

2. Hukuki Dayanak: TBK m.27 ve Ötesi

Mutlak butlan, Türk hukuku içinde tek bir kanuna özgü değildir; pek çok kanunda çeşitli işlem türleri için ayrı ayrı düzenlenmiştir. Temel kaynaklar şunlardır:

Kanun Haritası

Kanun / Madde	Kapsam
TBK m. 27	Kanuna, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız sözleşmeler
TMK m. 145–158	Evlilikte mutlak butlan sebepleri ve davası
TMK m. 83	Dernek genel kurul kararlarında yokluk ve mutlak butlan halleri
TTK m. 391	Anonim şirket genel kurul kararlarında butlan
İYUK + genel idare hukuku	Açıkça hukuka aykırı idari işlemlerde mutlak butlan

TBK m. 27/1 genel normdur: “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.” Sözleşmeler hukukunda tüm geçersizlik sorularının başlangıç noktası bu maddedir.

TBK m. 27/2 ise kısmi butlan kuralını getirir: “Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez. Ancak bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur.” Uygulamada hangi kısmın butlanla sakat olduğu ve bu durumun sözleşmenin bütününü etkileyip etkilemediği çoğu zaman tartışma konusu olmaktadır.

3. Mutlak Butlanın Dört Temel Özelliği

Mutlak butlanı diğer geçersizlik türlerinden ayıran dört temel özellik: başlangıçtan geçersizlik, re’sen dikkate alınma, herkese açık ileri sürme hakkı ve zamanaşımından bağımsızlık.

Özellik 1 — Başlangıçtan Geçersizlik (Ex Tunc Etki)

Mutlak butlanla sakat işlem, kuruluş anından itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Mahkeme kararı bu geçersizliği yaratmaz; yalnızca tespit eder. Dolayısıyla işlem hukuken “hiç yapılmamış” kabul edilir. Bu durum nisbi butlandan temel ayrılma noktasıdır: nisbi butlanda işlem, iptal kararına kadar geçerliliğini korur.

Özellik 2 — Re’sen Dikkate Alınma

Mutlak butlan kamu düzeniyle ilgilidir; bu nedenle hakim, taraflardan biri ileri sürmese de geçersizliği kendiliğinden dikkate almak zorundadır. İstinaf ve temyiz aşamalarında da aynı kural geçerlidir. Tarafların bu konuyu susmaları, özel hukuk davalarında dava konusu dışı kalacağı izlenimi verse de mahkeme yine de incelemelidir.

Özellik 3 — Herkes Tarafından İleri Sürülebilir

Nisbi butlanda yalnızca korunan taraf iptal talebinde bulunabilir. Mutlak butlanda ise işlemden doğrudan etkilenen üçüncü kişiler, savcılık (Cumhuriyet savcısı), ilgili kamu kurumları ve hatta mahkeme re’sen geçersizliği tespit edebilir. Evlilikte mutlak butlan davası TMK m. 146 uyarınca Cumhuriyet savcısı tarafından bile açılabilir.

Özellik 4 — Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreye Bağlı Değil

Mutlak butlan ileri sürme hakkı herhangi bir süreyle sınırlı değildir. İşlemin üzerinden on yıl geçse dahi geçersizlik ileri sürülebilir. Nisbi butlanda ise iptal hakkı belirli sürelere (kural olarak bir yıl) tabidir; bu süre geçince işlem kesinleşir. Sonradan tarafların onaylaması (icazet) da geçersizliği gidermez.

4. Sözleşmelerde Mutlak Butlan (TBK m.27)

TBK m. 27 kapsamında bir sözleşme dört ayrı nedenle mutlak butlanla sakat olabilir: kanunun emredici hükümlerine aykırılık, ahlaka aykırılık, kamu düzenine aykırılık ve konunun başlangıçta imkânsız olması.

a) Emredici Hükümlere Aykırılık

Emredici hüküm, taraflarca aksinin kararlaştırılamayacağı normdur. Hangi hükümlerin emredici olduğu kanun metninden ya da hükmün amacından çıkarılır. İş hukuku, tüketici hukuku ve kira hukuku bu tür emredici hükümleri en yoğun barındıran alanlardır. Örneğin işçi aleyhine asgari ücretin altında ücret öngören bir sözleşme maddesi, İş K. m. 62 karşısında mutlak butlanla geçersizdir.

b) Ahlaka Aykırılık (Genel Ahlak)

Toplumun genel ahlak anlayışına açıkça aykırı sözleşmeler mutlak butlanla geçersizdir. Yargıtay, bu standardı değerlendirirken dava tarihindeki toplumsal değerleri esas alır. Fuhuş amacıyla kiralama, adam öldürme karşılığı ödeme taahhüdü ya da insan ticaretini kolaylaştıran her türlü sözleşme bu kapsamdadır.

c) Kamu Düzenine Aykırılık

Devletin temel düzenini, güvenliğini veya ekonomik sistemini tehdit eden sözleşmeler bu kategoriye girer. Rekabeti tamamen yok eden tekelci anlaşmalar, devlet kurumlarını devre dışı bırakan düzenlemeler ya da kaçakçılık faaliyetlerini örgütleyen sözleşmeler örnek verilebilir. Kamu düzeni kavramının sınırları, emredici hükümlere kıyasla daha geniş ve esnek tutulmaktadır.

d) Başlangıçtaki İmkânsızlık

Sözleşme kurulduğu anda edimin yerine getirilmesi fiilen veya hukuki bakımdan imkânsızsa sözleşme mutlak butlanla geçersizdir. Halihazırda tamamen yanmış bir evi satan kişinin bu sözleşmesi; ya da devlet tarafından müsadere edilmiş bir malın satış sözleşmesi bu kapsamdadır. Sonradan ortaya çıkan imkânsızlık ise ifa engeli kurallarına tabidir ve butlan değil, borçtan kurtuluş veya tazminat sonuçlarını doğurur.

Kısmi Butlan İlkesi (TBK m.27/2)

Sözleşmenin yalnızca bir bölümü butlanla sakat olabilir. Bu durumda geri kalan hükümler geçerliliğini korur. Ancak sakat hüküm sözleşmenin temel unsuruysa tüm sözleşme geçersiz sayılır. Kira sözleşmesinde “kiracı her türlü tamirat giderini karşılar” hükmü TBK m. 317 karşısında geçersiz olsa bile sözleşmenin geri kalanı yürürlüğünü sürdürür.

5. Evlilikte Mutlak Butlan (TMK m.145)

Türk Medeni Kanunu m. 145, evlilikteki mutlak butlan sebeplerini sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesiyle belirlemiştir. Bu sebeplerden birinin varlığı halinde evlilik başından geçersizdir; ancak mahkeme kararına kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurmaya devam eder (TMK m.156).

TMK m.145 — Mutlak Butlan Sebepleri

Sebep	Açıklama
Mevcut evlilik (bigami)	Eşlerden birinin evlenme sırasında başka bir evliliği sürmekteyse yeni evlilik mutlak butlanla batıldır (TMK m.145/a).
Sürekli ayırt etme gücü yokluğu	Evlenme anında eşlerden birinin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması (TMK m.145/b). Demans, ileri düzey Alzheimer, ağır psikiyatrik bozukluklar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Evlenmeye engel akıl hastalığı	Evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması (TMK m.145/c). Bilirkişi raporu ile tespit edilir.
Yasak derecede hısımlık	Eşler arasında TMK m.129’da öngörülen kan veya kayın hısımlığının bulunması (TMK m.145/d).

Dava Hakkı ve Süre

TMK m. 146 uyarınca mutlak butlan davası; eşler, her ilgili kişi veya Cumhuriyet savcısı tarafından açılabilir. Herhangi bir hak düşürücü süreye tabi değildir; butlan sebebi ortadan kalksa dahi dava açılabilir. Evliliğin sona ermesi ya da eşlerden birinin ölümü davayı açma hakkını sona erdirmez; ancak taraflardan biri ölmüşse yalnızca ilgili kişiler dava açabilir.

TMK m.156 — Mahkeme Kararına Kadar Geçerlilik

Evlilik hukukunun kendine özgü bir istisnası olarak, mutlak butlanla sakat olduğu kabul edilen evlilik bile hakim kararına kadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurur. Bu, “geçerli olmayan ancak geçerli sayılan” özel bir hukuki konumdur. Butlan kararı ileriye etkili (ex nunc) olduğundan evlilik süresince edinilen mal rejimine tabi mallar, çocukların soybağı ve nafaka hakları korunur. Konuya ilişkin kapsamlı Yargıtay kararı incelemesi için evliliğin butlanı ve boşanma ilişkisi başlıklı içeriğimize bakılabilir.

Güncel bir uygulama örneği olarak, 87 yaşındaki iş insanı İnan Kıraç’ın 2024 yılında yaptığı evliliğin iptali davasında mahkeme, kişinin evlilik tarihinde hukuki ve fiili ehliyetinin olmadığını tespit ederek evliliğin butlanla batıl olduğuna hükmetmiştir. Ayrıntılar için akıl sağlığı şartı ve evliliğin iptali incelememize bakılabilir.

6. Dernek ve Siyasi Parti Organlarında Mutlak Butlan

Dernek genel kurul kararları da mutlak butlanla sakat olabilir. TMK m. 83/2, belirli kararların kanun ya da tüzüğe açıkça aykırı olması halinde herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın butlan yaptırımına tabi tutulacağını öngörür.

Türk Medeni Kanunu m. 83/1, iptal edilebilir genel kurul kararları için dava açma süresini bir ay olarak belirlemiştir. Ancak aynı maddenin 2. fıkrası ve devam eden içtihat, kararın kanun veya tüzüğe aykırı olması halinde bu süre sınırının uygulanmayacağını; geçersizliğin mutlak butlan kapsamında değerlendirileceğini ortaya koymuştur.

Siyasi Partiler Kanunu m. 95 uyarınca, siyasi partiler hakkında Dernekler Kanunu’nun uygulanabilen hükümleri geçerlidir. Bu çerçevede bir siyasi parti organının (genel kurul, kurultay) kararının kanuna ya da tüzüğe açıkça aykırı olması halinde mahkeme, kararı mutlak butlanla geçersiz sayabilir.

Mayıs 2026 Kararı — Temel Hukuki Çerçeve

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’nin 21 Mayıs 2026 tarihli kararı, bir siyasi partinin kurultayının mutlak butlanla batıl olduğunu tespit etmiştir. Kararın temel gerekçesi, kurultayın yapılış usulünün partinin tüzüğüne ve ilgili kanun hükümlerine açıkça aykırı olmasıdır. Kararın bu niteliği, geçersizliğin başlangıçtan itibaren var olduğu ve kurultaydan bu yana alınan tüm kararların etkilendiği sonucunu doğurmaktadır. Karar Yargıtay denetimine konu olduğundan kesinlik kazanmamıştır.

Şirket genel kurullarında da benzer bir düzenleme mevcuttur. TTK m. 391, anonim şirketlerin genel kurul kararlarının butlanla hükümsüz olacağı halleri düzenler; paysaydara tanınan oy haklarını tamamen ortadan kaldıran kararlar, denetim hakkını engeller kararlar ve tasfiye dengesini bozan kararlar bu kapsamdadır.

7. İdare Hukukunda Mutlak Butlan

İdare hukukunda “yokluk” (non-existence) ile “mutlak butlan” kavramları birlikte kullanılmaktadır. Bir idari işlem o denli ağır bir hukuka aykırılık taşıyorsa, idari yargı bu işlemi yoklukla ya da mutlak butlanla sakat kabul edebilir.

Yerleşik idare hukuku öğretisine göre yokluk, işlemin görünürde dahi var olmadığı (örneğin yetkisiz kişi tarafından çıkarılan idari emir) en ağır haldir. Mutlak butlan ise işlem görünürde mevcuttur ancak açıkça anayasaya veya üst hukuk normlarına aykırıdır; idare mahkemesi re’sen iptal edebilir ve bu geçersizliği süresi olmaksızın tespit edebilir.

Uygulamada taşınmazlara el koyma, mülkiyet hakkını tamamen ortadan kaldıran düzenleyici işlemler ve hukuki temelini yitirmiş ruhsat/izin kararları idare mahkemelerinde mutlak butlan gerekçesiyle iptale konu olmaktadır.

8. Mutlak Butlan ile Nisbi Butlan Karşılaştırması

Nisbi butlan, yalnızca korunan tarafın talebiyle gündeme gelir; belirli süre kısıtlarına tabidir; icazetle geçerli hale getirilebilir. Mutlak butlan bunların hiçbirine bağlı değildir.

Kriter	Mutlak Butlan	Nisbi Butlan
Geçersizliğin başlangıcı	Kuruluş anından itibaren (ex tunc)	İptal kararından itibaren (ex nunc)
Mahkemece re’sen dikkate alınma	Evet — zorunlu	Hayır — taraf talebi gerekir
İleri sürebilecek kişiler	Herkes; savcılık; mahkeme	Yalnızca korunan taraf
Zamanaşımı / süre	Yok — her zaman ileri sürülebilir	Var (genellikle 1 yıl)
İcazetle geçerlilik kazanma	Mümkün değil	Mümkün
Korunan menfaat	Kamu düzeni, genel ahlak	Bireysel (özel) menfaat
Örnekler	Fuhuş sözleşmesi, ikinci evlilik, akıl hastasıyla evlilik	Hata, hile, korkutma ile kurulan sözleşmeler; gabin

Nisbi butlanın temel örnekleri TBK m. 30–39 kapsamındaki irade sakatlıklarıdır: yanılma (hata), aldatma (hile) ve korkutma (tehdit). Bu hallerde irade bozuk biçimde oluşmuştur; sözleşme başlangıçta geçerli doğar, ancak zarar gören taraf bir yıl içinde iptal beyanında bulunarak geçersiz kılabilir. Bir yılın geçmesiyle iptal hakkı düşer ve sözleşme kesinlikle geçerli hale gelir.

Aşırı yararlanma (gabin, TBK m. 28) da nisbi butlan kapsamındadır. Bir tarafın zor durumu, deneyimsizliği veya düşüncesizliğinden yararlanılarak aşırı orantısız bir edim kabul ettirilmesi halinde zarar gören taraf, sözleşmenin iptalini veya değiştirilmesini isteyebilir.

9. Mutlak Butlanın Hukuki Sonuçları

Mutlak butlanla geçersiz bir işlemden hak ve borç doğmaz; yapılan edimler iade edilir; oluşan zararlar tazminat hukukunun genel kuralları çerçevesinde giderilebilir; üçüncü kişilerin iyiniyetli kazanımları ayrıca değerlendirilir.

a) Hiçbir Hukuki Sonuç Doğurmama

İşlem başından itibaren geçersiz sayıldığından taraflar arasında borç ilişkisi kurulmamıştır. Karşılıklı edimler hiç doğmamıştır; mahkeme de bu sonucu teyit eder, yaratmaz. Sözleşmeden doğan tazminat talebi de kural olarak ileri sürülemez; zira geçersiz sözleşmeden sözleşme sorumluluğu doğmaz.

b) Sebepsiz Zenginleşme ve İade (TBK m.77 vd.)

Geçersiz sözleşme kapsamında bir taraf ödeme yapmış ya da edim ifa etmişse, bu ifalar sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iade edilir. TBK m. 81 uyarınca taraflar, ahlaka aykırı ya da hukuka aykırı amaçla verilen şeyi geri alamaz; ancak bu kural her iki tarafın da kusurlu olması halinde uygulanır. Yalnızca bir taraf kusurlusaysa kusursuz taraf iadesini talep edebilir.

c) Sicilden Terkin

Gayrimenkul alım-satım gibi tapu siciline tescil gerektiren işlemlerde, mutlak butlanın tespiti halinde mahkeme tapu kaydının terkinine de hükmedebilir. Tapu sicilinin üçüncü kişilere güven sağlayan işlevi, iyiniyetli üçüncü kişileri koruyabilir; bu durum TMK m. 1023 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

d) Evlilikte Özel Sonuçlar

Yukarıda açıklandığı üzere, evlilikte mutlak butlan kararı ileriye etkilidir (TMK m.156). Bu nedenle evlilik süresince doğan çocukların soybağı korunur, mal rejimi tasfiyesi yapılır ve nafaka hakları değerlendirilir. Kararın mahkemeden çıkmasıyla birlikte evlilik gelecek için sona erer; geriye dönük olarak silinmez.

10. Uygulamadan Örnekler

Örnek 1 — Fuhuş Amacıyla Kiralama

Bir taşınmazın fuhuş faaliyeti yürütülmek amacıyla kiralanması sözleşmesi TBK m. 27 kapsamında ahlaka ve kamu düzenine aykırılık nedeniyle mutlak butlanla geçersizdir. Kiraya veren kira bedeli talep edemez; kiracı da güvenceyi geri isteyemez (TBK m. 81).

Örnek 2 — Asgari Ücretin Altında İşçi Ücreti

İş sözleşmesinde asgari ücretin altında belirlenen ücret hükmü, İş K. m. 62 gereğince emredici hükme aykırı olduğundan mutlak butlanla geçersizdir. Sözleşmenin geri kalanı yürürlüğünü korur; ücret hükmü yerine asgari ücret uygulanır (TBK m. 27/2 kısmi butlan).

Örnek 3 — İkinci Evlilik (Bigami)

Önceki evliliği sürmekte olan kişinin yaptığı yeni evlilik TMK m. 145/a gereğince mutlak butlanla batıldır. Mahkeme kararı verilene dek her iki evlilik de geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur. Savcılık re’sen dava açabilir.

Örnek 4 — Yanmış Mülkün Satışı

Sözleşme kurulduğu sırada tamamen yok olmuş (yanmış, yıkılmış) bir taşınmazın satış sözleşmesi, konusu başlangıçta imkânsız olduğundan TBK m. 27 kapsamında mutlak butlanla geçersizdir. Alıcı ödediği bedeli sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir.

Örnek 5 — Reşit Olmayan Kişiyle İlgili Özel Durum

Fiil ehliyeti bulunmayan (tam ehliyetsiz, TMK m.15) kişinin yaptığı hukuki işlemler mutlak butlanla geçersizdir; yasal temsilci sonradan onaylasa dahi geçerlilik kazanmaz. Sınırlı ehliyetsizlerde (mümeyyiz küçük, kısıtlı) ise durum farklıdır: yasal temsilcinin onayı işlemi geçerli kılar; bu nisbi butlan kapsamındadır.

Örnek 6 — Rekabet Yasağına Aykırı Muvazaalı Tapu Devri

Alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yapılan muvazaalı tapu devri işlemi, dürüstlük kuralını ve kamu düzenini ihlal etmesi nedeniyle mutlak butlanla geçersiz kabul edilmekte; İİK m. 283/1 kapsamında iptal davası açılabilmektedir.

11. Sık Sorulan Sorular

Mutlak butlanla geçersiz bir sözleşmeye dayanarak mahkemeye başvurabilir miyim?

Sözleşmenin ifa edilmesini talep etme hakkınız yoktur; zira sözleşme başlangıçtan itibaren hiçbir hak ve borç doğurmamıştır. Ancak sözleşme kapsamında ödeme yapmışsanız, ödediğiniz bedeli sebepsiz zenginleşme hükümlerine (TBK m.77 vd.) göre geri isteyebilirsiniz. Ahlaka aykırı bir sözleşmede her iki taraf da kusurlu sayılıyorsa iade hakkı düşer (TBK m.81).

Mutlak butlan için mutlaka dava açmak gerekir mi?

Sözleşmeler hukukunda (TBK m.27) mutlak butlan için dava açmaya gerek yoktur; işlem kendiliğinden geçersizdir. Ancak bu geçersizliğin mahkeme tarafından tespiti ve iade edilecek edimlerin belirlenmesi için dava açılması pratikte zorunlu hale gelir. Evlilik ve organ kararlarında ise geçersizlik hakim kararıyla sonuç doğurduğundan butlan davası açılmalıdır.

Mutlak butlan ile “yokluk” arasındaki fark nedir?

Yokluk, işlemin görünürde dahi var olmadığı en ağır haldir. Mutlak butlanda işlem dışarıdan geçerli görünür; ancak kanun onu geçersiz sayar. Yokluk herhangi bir yaptırım kararı gerektirmezken, mutlak butlanın tespiti için çoğu zaman mahkeme kararı gerekir. Dernek kararları bağlamında bazı yazarlar bu iki kavramı ayrıştırmakla birlikte Yargıtay uygulaması bunları büyük ölçüde eş anlamlı kullanmaktadır.

Mutlak butlanla geçersiz evlilikten doğan çocukların durumu nedir?

Evliliğin mutlak butlanla geçersizliğinin tespiti, mahkeme kararından önce doğan çocukların soybağını etkilemez. TMK m. 156 uyarınca butlan kararına kadar evlilik geçerli sonuçlar doğurduğundan bu evlilikten dünyaya gelen çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır; velayet, nafaka ve miras hakları korunur.

Sözleşmenin yalnızca bir maddesi ahlaka aykırıysa ne olur?

TBK m. 27/2 kapsamında kısmi butlan uygulanır: yalnızca o madde geçersizdir; sözleşmenin geri kalanı yürürlüğünü korur. Ancak aykırı madde sözleşmenin özü ise (o madde olmaksızın tarafların sözleşmeyi yapmayacağı açıkça anlaşılıyorsa) tüm sözleşme butlanla geçersiz sayılır.

Mutlak butlanı yalnızca avukat mı ileri sürebilir?

Hayır. Mutlak butlan herkese açık olduğundan taraflar, üçüncü kişiler, Cumhuriyet savcısı ve ilgili kamu kurumları ileri sürebilir. Mahkeme de yargılama sırasında kendiliğinden tespit edebilir. Bununla birlikte hukuki sürecin etkin yürütülmesi için avukattan destek alınması önerilir.

Sonuç

Mutlak butlan, hukuk düzeninin kendini koruduğu en güçlü mekanizmalardan biridir. Kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine ya da genel ahlaka açıkça aykırı hukuki işlemler; başlangıçtan itibaren geçersiz, zamanla geçerli hale gelemeyen ve herkes tarafından her zaman ileri sürülebilen bir yaptırımla karşılaşır.

Borçlar hukuku sözleşmelerinde TBK m. 27, evlilik hukukunda TMK m. 145–158, dernek ve şirket organlarında ise özel kanunlardaki düzenlemeler bu yaptırımın hukuki dayanaklarını oluşturur. Evlilik hukukuna özgü istisna olan “mahkeme kararına kadar geçerlilik” (TMK m. 156) dışında, mutlak butlan işlemi başından itibaren yokmuş gibi hüküm ifade etmez.

Nisbi butlanla karıştırılmaması kritik öneme sahiptir. Nisbi butlanda süre, taraf ve icazet koşulları geçersizliği sınırlarken; mutlak butlanda bu sınırların hiçbiri söz konusu değildir. Bu farkın iyi kavranması, hem sözleşme hazırlama sürecinde hem de yargısal süreçlerde doğru strateji kurulmasını sağlar.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.

sanalhukuk.org editörü — Yayın tarihi: 2025