Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Nedir?

Miras Hukuku — TMK m. 669–675

Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Nedir? Bozulan Eşitliği Geri Kazanmak (2026)

Miras bırakan sağlığında mirasçılarından birine yüksek değerli kazandırma yaptıysa, denkleştirme bu dengesizliği giderir. Bu rehber; TMK m. 669–675 kapsamında denkleştirme yükümlülüğünü, tabi olmayan kazandırmaları, davalının seçim hakkını, süre kuralını ve Yargıtay uygulamasını adım adım açıklar.

Yazar: sanalhukuk.org editörü | Güncelleme: Mayıs 2026

İçindekiler

1. Mirasta Denkleştirme Nedir?

2. Yasal Dayanak: TMK m. 669–675

3. Denkleştirmenin Amacı

4. Denkleştirme Yükümlüsü ve Alacaklısı

5. Altsoy İçin Karine — Diğer Mirasçılar

6. Denkleştirmeye Tabi Kazandırmalar

7. Denkleştirmeye Tabi Olmayan Kazandırmalar

8. Davalının Seçim Hakkı (TMK m. 671)

9. Denkleştirme Değerinin Hesabı

10. Görev ve Yetkili Mahkeme

11. Zamanaşımı: Taksim Öncesi ve Sonrası

12. İspat Yükü

13. Denkleştirme ile Tenkis Arasındaki Fark

14. Denkleştirme ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark

15. Terditli Dava Stratejisi

16. Yargıtay Kararları

17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

18. Denkleştirme Davası Dilekçe Örneği

1. Mirasta Denkleştirme Nedir?

Mirasta denkleştirme, yasal mirasçıların miras bırakandan sağlığında miras paylarına mahsuben aldıkları karşılıksız kazandırmaları, mirasın açılması anında diğer mirasçılara karşı iade etmek ya da kendi miras paylarından mahsup ettirmek yükümlülüğüdür.

Sözcük anlamı “eşitleme” olan denkleştirme, miras bırakanın kendi mirasçıları arasında yaşarken kurduğu dengesizliği, ölümünden sonra giderir. Bu yönüyle denkleştirme; tenkis gibi saklı payı değil, mirasçılar arasındaki genel eşitliği koruma amacı taşır.

Temel İlke

Miras bırakan, mirasçılarından birine sağlığında yaptığı kazandırmayı “mahsuben” yapmışsa — yani ilerideki miras payına sayarak vermişse — bu kazandırma denkleştirmeye tabidir. Aksi miras bırakan tarafından açıkça bildirilmemişse altsoy için bu mahsuben yapılma karine olarak kabul edilir.

2. Yasal Dayanak: TMK m. 669–675

Denkleştirme, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 669 ila 675. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Madde Rehberi — TMK m. 669–675

TMK m. 669	Denkleştirme yükümlülüğünün tanımı; altsoy için karine; muafiyetin koşulları
TMK m. 670	Denkleştirmeden muaf tutulan kazandırmalar: olağan eğitim, hediyeler, evlenme giderleri
TMK m. 671	Davalının seçim hakkı: aynen iade veya miras payından mahsup
TMK m. 672	Miras payını aşan kazandırmanın iadesi; aşan kısım için miras bırakan iradesinin araştırılması
TMK m. 673	Denkleştirme değerinin tespiti; denkleştirme anındaki değer esas alınır
TMK m. 674	Mirasçının payının denkleştirme borcundan az olması; geri kalan borcun düşmesi
TMK m. 675	Alt soydaki torunların denkleştirme yükümlülüğü; temsil yoluyla mirasçı olma hâli

3. Denkleştirmenin Amacı

Denkleştirmenin temel amacı, miras bırakanın yasal mirasçıları arasındaki eşitliği korumaktır. Miras bırakan, çocuklarından birine sağlığında ev satın almış, diğerine ise iş kurmak için sermaye vermişse; bu kazandırmalar denkleştirme yoluyla taksim anında hesaba katılır. Böylece fiilen eşit olmayan bir miras paylaşımının önüne geçilir.

Denkleştirme, saklı payı koruma mekanizması olan tenkisten farklı olarak yalnızca yasal mirasçılar arasında işler; atanmış mirasçılara karşı denkleştirme davası açılamaz.

4. Denkleştirme Yükümlüsü ve Alacaklısı

Yükümlü (Borçlu) Taraf

Miras bırakandan sağlararası karşılıksız kazandırma almış olan yasal mirasçı, denkleştirme yükümlüsüdür. Yükümlünün mirasın açıldığı anda yasal mirasçı sıfatını taşıması zorunludur (TMK m. 575). Atanmış mirasçı bu kapsam dışındadır.

Alacaklı (Davacı) Taraf

Denkleştirme talebinde bulunabilecek kişiler, miras bırakanın diğer yasal mirasçılarıdır. Alacaklı taraf da mirasın açıldığı anda yasal mirasçı sıfatını taşımalıdır. Atanmış mirasçıya karşı denkleştirme davası açılamayacağı gibi, atanmış mirasçı da bu davada davacı olamaz.

5. Altsoy İçin Karine — Diğer Mirasçılar İçin Kural

İki Farklı Rejim — TMK m. 669

Mirasçı Grubu	Denkleştirme Yükümlülüğü Nasıl Doğar?
Altsoy (çocuklar ve tüm alt zümre)	Karine olarak — kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığı varsayılır. Miras bırakan açıkça aksi yönde irade beyan etmişse karine çürütülür; yoksa yükümlülük kendiliğinden doğar.
Altsoy dışındaki yasal mirasçılar (eş, ana-baba vb.)	Açık irade beyanı gerekir — miras bırakan kazandırmanın denkleştirmeye tabi olduğunu hayatındayken açıkça bildirmelidir. Bu beyan yazılı ya da kesin ve açık sözlü biçimde olabilir.

Önemli Not: Sağ Kalan Eş

Sağ kalan eş yasal mirasçı olmakla birlikte altsoy değildir. Bu nedenle eşe yapılan kazandırmalarda TMK m. 669/2’deki altsoy karinesi doğrudan uygulanmaz. Eşin denkleştirme yükümlülüğünün doğması için miras bırakanın açık irade beyanı aranır.

6. Denkleştirmeye Tabi Kazandırmalar

Denkleştirme yalnızca miras bırakanın sağlığında yaptığı ve karşılıksız nitelikteki kazandırmaları kapsar. Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname vb.) denkleştirme değil, tenkis kapsamında değerlendirilir.

Uygulamada en sık denkleştirme konusu olan kazandırmalar şunlardır:

Taşınmaz devri	Tapuda satış görünümünde yapılan ancak gerçekte bağış niteliğindeki devir, çeyiz olarak verilen gayrimenkul, bedelsiz arsa/daire devri
Sermaye/nakit	İş kurma amacıyla verilen yüksek miktarlı nakdi yardım, banka transferleri, borç ödeme
Çeyiz	Evlenme sırasında yapılan geleneğin ötesine geçen, orantısız değerdeki çeyiz katkısı
Aşırı eğitim masrafı	Yurt dışı eğitim, yüksek lisans/doktora harcamaları gibi olağanın üzerindeki eğitim giderleri

7. Denkleştirmeye Tabi Olmayan Kazandırmalar

TMK m. 670 ve Yargıtay içtihadı uyarınca aşağıdaki kazandırmalar denkleştirme kapsamı dışındadır:

Olağan eğitim-öğretim giderleri	Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre tüm çocuklara yapılan olağan eğitim ve meslek edinme giderleri denkleştirmeye tabi değildir. Öte yandan yalnızca bir çocuğa yapılan orantısız eğitim yatırımı tabi olabilir.
Olağan hediyeler	Doğum günü, bayram, mezuniyet gibi vesilelerle yapılan ve toplumsal geleneğe uygun değerdeki hediyeler
Evlenme sırasındaki geleneğe uygun giderler	Düğün masrafları ve yöresel gelenekler çerçevesinde kalan çeyiz katkısı
Muafiyeti açıkça bildirilmiş kazandırmalar	Miras bırakan hayatında “bu kazandırma miras payına mahsuben değildir” şeklinde açık beyanda bulunmuşsa denkleştirme yükümlülüğü doğmaz.
Ölüm sonrası elde edilen kazanımlar	Miras bırakanın ölümünden sonra bir mirasçının kiraları tahsil etmesi veya tereke mallarını alması denkleştirme kapsamında değerlendirilemez.

8. Davalının Seçim Hakkı (TMK m. 671)

Denkleştirme yükümlüsü mirasçının iki seçeneği vardır; seçim hakkı davalıya aittir:

TMK m. 671 — İki Seçenek

1.	Aynen iade: Aldığı kazandırmayı miras ortaklığına aynen geri verir ve diğer mirasçılarla birlikte taksime katılır. Bu seçenekte kazandırılan malın denkleştirme anındaki değeri üzerinden hesap yapılır.
2.	Miras payından mahsup: Kazandırmayı muhafaza eder; kazandırmanın değeri kendi miras payından düşülür. Kazandırmanın değeri miras payını aşıyorsa TMK m. 672 devreye girer.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E. 2019/31094, K. 2021/3030 sayılı kararında bu seçim hakkını açıkça güvence altına almıştır: denkleştirme yükümlüsü mirasçı ya kazandırmayı aynen iade edip taksime katılır ya da kazandırmayı bünyesinde tutup değerini miras payından mahsup ettirir.

9. Denkleştirme Değerinin Hesabı

TMK m. 673/1 uyarınca denkleştirme, denkleştirme anındaki değer üzerinden yapılır. Denkleştirme anı ise taksim/paylaştırma anıdır; dava söz konusuysa dava tarihidir. Bu hesaplamanın doğru yapılabilmesi için bilirkişi incelemesi zorunludur.

Taşınmaz için verilen paradan sonra üzerine bina yapılmışsa, Yargıtay’a göre hem paranın hem de sonradan yapılan inşaat bedelinin denkleştirme anındaki değeri ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Değer; paranın satın alma gücündeki değişimler esas alınarak uzman bilirkişi tarafından belirlenir. Bu hesaplamada sebepsiz zenginleşme hükümleri kıyasen uygulanır.

Miras Payını Aşan Kısım — TMK m. 672

Kazandırmanın değeri davalı mirasçının miras payını aşıyorsa, aşan kısım için iade istenemez; ancak miras bırakanın bu aşan kısmın da denkleştirmeye tabi olduğu iradesinden anlaşılıyorsa farklı bir sonuca varılabilir. Aşan kısım tenkis kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Tereke değerinin tespitine ilişkin prosedür için bkz.: Terekenin Tespiti Davası (2025)

10. Görev ve Yetkili Mahkeme

Denkleştirme davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir. Denkleştirme; tek başına bağımsız bir dava olarak açılabileceği gibi miras taksim (ortaklığın giderilmesi) davasının içinde de ileri sürülebilir.

Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 576, HMK m. 11). Miras taksim davaları hakkında ayrıntılı bilgi için bkz.: Miras Taksim Sözleşmesi: Şekil Şartı ve Yargıtay Kararları

11. Zamanaşımı: Taksim Öncesi ve Sonrası

Denkleştirmenin Zamanaşımı Rejimi

Denkleştirme davası, tenkisten farklı olarak hak düşürücü süreye tabi değildir. TMK’da özel bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Bununla birlikte taksim durumu belirleyici role sahiptir.

Zamanaşımı Tablosu

Taksim yapılmadan önce	Zamanaşımına tabi olmaksızın her zaman açılabilir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 11.11.1969 tarih ve 2862/5059 sayılı kararı bu ilkeyi kesin olarak ortaya koymuştur.
Taksim yapıldıktan sonra	Taksim tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı işler (Yargıtay 14. HD, K. 2016/820). Bu süre hak düşürücü değil, zamanaşımı niteliğindedir; davalı ileri sürmezse hakim re’sen gözetmez.

Rızai taksim sözleşmesi ve hukuki sonuçları hakkında: Rızai Taksim Sözleşmesi Nedir, Nasıl Yapılır? (2025)

12. İspat Yükü

Denkleştirme davasında ispat yükleri, altsoy karinesiyle şekillenir:

Kazandırmanın varlığını ispat	Davacı (denkleştirme alacaklısı) tarafından ispat edilir. Tapu kayıtları, banka dekontları, noter belgeleri ve tanık beyanları başvurulan delil araçlarıdır.
Altsoy karinesi (denkleştirmeye tabi olduğu)	Altsoya yapılan kazandırmada denkleştirmeye tabi olmadığını iddia eden davalı ispat etmek zorundadır. Karinesi çürütülmezse yükümlülük varlığı kabul edilir.
Altsoy dışı mirasçılar	Miras bırakanın denkleştirme yükümlülüğü koyduğunu davacı ispat etmek zorundadır. Karine yoktur; beyanın varlığı tanık, belge veya diğer delillerle gösterilmelidir.

13. Denkleştirme ile Tenkis Arasındaki Fark

Bu iki kurum miras hukukunun en çok karıştırılan başlıkları arasındadır. Temel ayrımlar şöyledir:

Karşılaştırma Tablosu

Kriter	Denkleştirme	Tenkis
Yasal dayanak	TMK m. 669–675	TMK m. 560–571
Amaç	Mirasçılar arası eşitliği sağlamak	Saklı payı korumak
Davacı	Tüm yasal mirasçılar	Yalnızca saklı paylı mirasçılar
Davalı	Kazandırma alan yasal mirasçı	Kazandırma alan mirasçı veya üçüncü kişi
Kapsam	Yalnızca sağlararası kazandırmalar	Hem sağlararası hem ölüme bağlı tasarruflar
İade miktarı	Kazandırmanın tamamı (miras payı sınırına kadar)	Yalnızca saklı payı aşan kısım
Süre	Taksime kadar süresiz; taksimden sonra 10 yıl zamanaşımı	1 yıl + 10 yıl hak düşürücü süre

Tenkis davasının ayrıntılı incelemesi için bkz.: Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay İhlalinde Haklarınızı Koruyun (2026) — sanalhukuk.org

14. Denkleştirme ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark

Tapuda satış görünümlü gerçekte bağış niteliğindeki devirler hem denkleştirme hem de muris muvazaası iddiasına konu olabilir. Ancak iki yolun hukuki niteliği ve talepleri farklıdır:

Muris muvazaasında işlemin kendisi gizli bir anlaşmaya dayalı olarak temelden sakattır; tapu iptali ve tescil talep edilir. Tüm mirasçılar davacı olabilir, zamanaşımı yoktur.

Denkleştirmede işlemin geçerliliği tartışılmaz; kazandırmanın değerinin taksim anında mirasçılar arası hesaba dahil edilmesi istenir. Yalnızca yasal mirasçılar arası bir taleptir.

Muris muvazaası davası hakkında: Muris Muvazaası — Tapu İptal ve Tescil Davası

15. Terditli Dava Stratejisi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi K. 2013/9188 sayılı kararında şu ilkeyi açıkça belirlemiştir: Islah olmadıkça ya da terditli dava açılmamışsa, denkleştirme davası kendiliğinden tenkis davasına dönüşmez (aynı yönde Y14HD K. 2019/3584).

Bu nedenle uygulamada güçlü bir strateji olarak şu yol tercih edilmektedir: önce denkleştirme talep edilir; bu talep kabul edilmezse tenkis talep edilir. Dilekçe bu terditli (kademeli) yapıda kurgulanmalıdır. Aksi hâlde denkleştirme koşulları gerçekleşmese bile tenkise geçiş yapılamaz ve hak kaybı yaşanır.

Pratik Öneri

Somut olayda hem denkleştirme hem tenkis koşullarının gerçekleşme ihtimali varsa, her iki talebi aynı dilekçede terditli olarak ileri sürünüz. “Önce denkleştirme; denkleştirme mümkün değilse tenkis” şeklinde kurulmuş talep, usul hukukunun güvencesidir.

16. Yargıtay Kararları

YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KURULU — 11.11.1969, E. 2862, K. 5059

Denkleştirme davası, miras taksimi yapılana kadar zamanaşımına tabi olmaksızın her zaman açılabilir. Bu karar, denkleştirme davasındaki süre rejiminin temel kaynağıdır ve bugün hâlâ uygulanmaktadır.

YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ — E. 2019/31094, K. 2021/3030

TMK m. 671 gereğince denkleştirme yükümlüsü mirasçının iki seçimlik hakkı bulunmaktadır: ya kazandırmayı miras ortaklığına aynen iade edip diğer mirasçılarla birlikte taksime katılır, ya da kazandırmayı muhafaza edip değerinin miras payından indirilmesini kabul eder.

YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ — K. 2016/820

Mirasın taksimi hâlinde denkleştirme talebi, taksim tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Süre, taksim tarihinden itibaren işlemeye başlar.

YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ — K. 2019/3584

Islah olmadıkça ya da terditli dava açılmamışsa denkleştirme davası kendiliğinden tenkis davasına dönüşmez. Mahkeme, denkleştirme koşulları oluşmadığında re’sen tenkis incelemesine geçemez.

YARGITAY 2. HUKUK DAİRESİ — K. 2013/9188

Mahkemece kademeli olarak ileri sürülen talep — önce denkleştirme (iade), bu mümkün olmadığı takdirde tenkis — yönünden tarafların delilleri toplanıp değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir. Terditli dava stratejisinin usul hukukundaki dayanağını oluşturan karardır.

17. Sıkça Sorulan Sorular

Denkleştirme davası için süre var mı?

Miras taksimi yapılmadan önce herhangi bir süre sınırı yoktur; her zaman açılabilir. Taksim yapılmışsa taksim tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı işler. Bu süre hak düşürücü değil zamanaşımı niteliğindedir; davalı öne sürmezse hakim re’sen dikkate almaz.

Kardeşim aldığı arabayı iade etmek zorunda mı?

Araç bağış niteliğinde ve değeri altsoy karinesi kapsamındaysa denkleştirmeye tabi olabilir. Ancak seçim hakkı davalı mirasçıdadır: ya aracı terekeye iade eder ve taksime katılır, ya da aracı bünyesinde tutup değerini miras payından düşer. Olağan hediye niteliğindeki araçlar kapsam dışında kalabilir.

Babam bir kardeşime ev alırken bana da aynı değerde para vermişti. Denkleştirme talep edebilir miyim?

Miras bırakan her iki çocuğa eşit değerde kazandırma yapmışsa, mirasçılar arası denge bozulmamıştır. Bu durumda denkleştirme talebi büyük olasılıkla kabul görmez. Denkleştirme, yalnızca bir mirasçıya orantısız biçimde fazla kazandırma yapıldığında gündeme gelir.

Denkleştirme ile tenkis aynı davada ileri sürülebilir mi?

Evet, terditli (kademeli) dava yoluyla aynı dilekçede her ikisi birlikte ileri sürülebilir: “önce denkleştirme; denkleştirme mümkün değilse tenkis.” Yargıtay bu yaklaşımı açıkça kabul etmektedir. İki talebin ayrı ayrı açılması hâlinde talep değişikliği için ıslah yoluna başvurulması gerekir.

Eşime yapılan kazandırma denkleştirmeye tabi midir?

Sağ kalan eş yasal mirasçı olmakla birlikte altsoy değildir. Bu nedenle eşe yapılan kazandırmalarda altsoy karinesi uygulanmaz. Denkleştirme yükümlülüğünün doğması için miras bırakanın kazandırmanın mahsuben yapıldığını açıkça bildirmiş olması gerekir.

Miras bırakan “bu para miras payına mahsuben değildir” demişse ne olur?

Bu açık irade beyanı, altsoy karinesi de dahil olmak üzere denkleştirme yükümlülüğünü ortadan kaldırır. Beyan yazılı veya kesin ve açık sözlü biçimde yapılabilir; ispatı ise buna dayanmak isteyen tarafa düşer. Bu durumda kazandırma denkleştirmeye tabi olmaz; ancak tenkise tabi olup olmadığı ayrıca incelenir.

18. Denkleştirme Davası Dilekçe Örneği

Denkleştirme davası dilekçesinin içermesi gereken unsurlar: kazandırmanın niteliği ve tarihi, altsoy karinesi, davalının seçim hakkı, denkleştirme anındaki değer talebi ve terditli olarak tenkis talebi. Aşağıdaki dilekçe örneğini kullanabilirsiniz.

Dilekçe Örneğini Görüntüle

Bu makale, sanalhukuk.org editörü tarafından yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat ve içtihat takibi için yetkili bir hukukçuya başvurunuz.

Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 669–675 | mevzuat.gov.tr