Miras – Ölüme bağlı tasarruf – Tenkis – Karşılıksız kazandırma

Ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbi karşılıksız kazandırmalar nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nun 565 inci maddesi ile “Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir:
1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar” hükmü düzenleme altına alınmıştır. Miras bırakanın tasarruf yapmaktaki amacının, maddenin ilk üç bendi bakımından bir önemi bulunmamaktadır. Buna karşılık, anılan hükmün son bendi kapsamında bir sağlararası tasarrufun tenkis edilebilmesi için tasarrufun saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapıldığının açık olması gerekmektedir.
Miras bırakanın birden çok kişiye değişik zamanlarda teberruda bulunması hâlinde, tenkisin ne şekilde yapılacağı 4721 sayılı Kanun’un 512 nci maddesinde açıklanmıştır.

Buna göre, önce ölüme bağlı teberrular tenkis edilir. Buna rağmen davacının saklı payı karşılanmazsa, miras bırakanın sağlığında yaptığı temliklerden ölüm gününe en yakın olandan başlanıp eskilerine doğru gidilmek suretiyle sırasıyla tenkis işlemi yapılır.
Türk Medeni Kanunu’nun 512 nci maddesinin öngördüğü sıra çok yerindedir. Çünkü; miras bırakan genelikle ilk yaptığı kazandırıcı işlemde, (temlikte) tasarruf nisabını kullanmakta, temlikler çoğaldıkça tasarruf nisabına giren mal varlığı azalmakta ve nihayet bu sınır aşılarak saklı paya tecavüz edilmektedir. Onun için, ölüme en yakın tarihli olandan başlayıp eskiye doğru gidilerek tenkiste bulunmanın adil ve haklı olduğu açıktır. Temlik ayrı ayrı zamanlarda ve fakat aynı kişiye yapılmış ise şüphesiz 4721 sayılı Kanun’un 512 nci maddesi uygulanmaz (Esat Şener, Mirasta Tenkis-İade-İstihkak, Ankara 1995, s. 78-79)

Hukuk Genel Kurulu                            2022/380 E.  ,  2024/192 K.