Muris Muvazaası mı, Denkleştirme mi, Tenkis mi? Hangi Davayı Açmalısınız? (2026)

Miras Hukuku — Kapsamlı Rehber

Miras bırakanın mal kaçırdığını ya da mirasçılar arasında dengesiz davrandığını düşünüyorsanız, doğru hukuki yolu seçmek sonucu doğrudan etkiler. Bu rehber; üç kurumu tek tabloda karşılaştırır, somut senaryolara göre hangi davanın açılması gerektiğini adım adım gösterir.

Yazar: sanalhukuk.org editörü | Güncelleme: Mayıs 2026

İçindekiler

1. Neden Doğru Davayı Seçmek Bu Kadar Önemli?
2. Üç Kurumun Özeti
3. Büyük Karşılaştırma Tablosu
4. Senaryo Bazlı Karar Rehberi
5. Muris Muvazaası: Ne Zaman Açılır?
6. Tenkis: Ne Zaman Açılır?
7. Denkleştirme: Ne Zaman Açılır?
8. Birden Fazla Dava Birlikte Açılabilir mi?
9. Terditli Dava Stratejisi
10. Süre Karşılaştırması: Hangisinde Ne Kadar Vaktiniz Var?
11. Mahkeme ve Talep Türü
12. İspat Yükü Karşılaştırması
13. Yargıtay’dan Yol Gösterici Kararlar
14. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Neden Doğru Davayı Seçmek Bu Kadar Önemli?

Miras uyuşmazlıklarında en sık yapılan hata, yanlış hukuki yola başvurmaktır. Muris muvazaası davası açılması gereken yerde tenkis davası açılırsa; tenkis koşulları oluşmadığı için dava reddedilir, yeniden dava açma hakkı ise hak düşürücü süreye takılabilir. Ya da tenkis davası açılması gereken yerde denkleştirme talep edilirse; denkleştirme koşulları sağlanmadığında mahkeme re’sen tenkise geçemez.

Bu üç kurum aynı taşınmaz ya da kazandırma üzerinde eş zamanlı gündeme gelebilir. Hangisini seçeceğiniz ya da hangilerini birlikte kullanacağınız; davacı sıfatınıza, işlemin niteliğine, geçen süreye ve talep ettiğiniz sonuca göre belirlenir.

Temel İlke

Yanlış seçilmiş bir dava yolu; haklı olduğunuz bir uyuşmazlıkta bile hak kaybına yol açabilir. Özellikle tenkis ve muvazaa arasındaki seçim, süre açısından kritik sonuçlar doğurur.

2. Üç Kurumun Özeti

Muris Muvazaası

01.04.1974 tarih, 1/2 sayılı YİBK

Miras bırakan gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış ya da ölünceye kadar bakım sözleşmesi olarak göstererek devretmiştir. Görünürdeki işlem gerçek iradeyi yansıtmadığından baştan geçersizdir. Tapu iptali ve tescil talep edilir. Saklı paylı olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı açabilir. Zamanaşımı yoktur.

Tenkis

TMK m. 560–571

Miras bırakanın yaptığı tasarruf geçerlidir; ancak saklı payı ihlal etmektedir. İşlem tamamen ortadan kalkmaz; yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Alacak ya da aynen iade talep edilir. Yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) açabilir. 1 yıl + 10 yıl hak düşürücü süreye tabidir.

Denkleştirme

TMK m. 669–675

Miras bırakanın sağlığında mirasçılarından birine yaptığı kazandırma eşitliği bozmuştur. İşlemin geçerliliği tartışılmaz; taksim anında bu değer hesaba dahil edilerek denge yeniden kurulur. Yalnızca yasal mirasçılar arasında işler. Taksime kadar süresiz; taksimden sonra 10 yıl zamanaşımı.

3. Büyük Karşılaştırma Tablosu

Kriter	Muris Muvazaası	Tenkis	Denkleştirme
Yasal dayanak	01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İBK	TMK m. 560–571	TMK m. 669–675
İşlemin durumu	Baştan geçersiz; yolsuz tescil	Geçerli; yalnızca aşım giderilir	Geçerli; değer hesaba katılır
Hukuki nitelik	Yolsuz tescilin düzeltilmesi	Saklı payı koruyan emredici kurum	Mirasçılar arası eşitliği sağlayan tamamlayıcı kurum
Amaç	Muvazaalı işlemi geçersiz kılmak, malı terekeye döndürmek	Saklı payı ihlal eden tasarrufun yasal sınıra indirilmesi	Sağlararası kazandırmalar nedeniyle bozulan mirasçılar arası dengeyi yeniden kurmak
Kapsam	Tapuda satış/bakım görünümlü bağış niteliğindeki sağlararası devirler	Hem sağlararası (koşullu) hem ölüme bağlı tasarruflar	Yalnızca sağlararası karşılıksız kazandırmalar
Davacı	Saklı paylı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı	Yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, eş)	Tüm yasal mirasçılar
Davalı	Muvazaalı işlemle kazandırma yapılan mirasçı ya da 3. kişi	Kazandırmayı almış olan mirasçı veya 3. kişi	Kazandırma almış olan yasal mirasçı (yalnızca)
Dava türü / talep	Tapu iptal ve tescil	Alacak veya aynen iade	Aynen iade veya miras payından mahsup
Zamanaşımı / süre	Tabi değil — her zaman açılabilir	1 yıl (öğrenmeden) + 10 yıl (her hâlde) hak düşürücü süre	Taksime kadar süresiz; taksimden sonra 10 yıl zamanaşımı
İspat	Davacı + fiili karineler + her türlü delil	Davacı + teknik hesaplama (bilirkişi)	Davacı kazandırmayı ispat eder; altsoy karinesi davalıya yükler
Yetkili mahkeme	Taşınmazın bulunduğu yer	Davalının son ikametgahı	Miras bırakanın son ikametgahı

4. Senaryo Bazlı Karar Rehberi

Aşağıdaki tabloda gerçek hayatta sık karşılaşılan durumlar ve doğru dava yolu gösterilmektedir.

Somut Durum — Hangi Dava?

Durum	Doğru Yol
Babam evi piyasa değerinin çok altında bir fiyata kardeşime sattı; gerçekte bağış yapılmış.	Muris muvazaası — Tapu iptal ve tescil davası
Vasiyetname ile mülkü tümüyle üçüncü kişiye bıraktı; saklı payım ihlal edildi.	Tenkis davası
Kardeşim hayatında bir daire aldı; ben aldım; ama onun dairesi çok daha değerliydi. Taksimde bunu hesaba katmak istiyorum.	Denkleştirme davası
Tapuda satış görünümlü devir var; gerçek bağış olduğunu kanıtlayamayabilirim; saklı payım da ihlal ediliyor.	Terditli dava: önce muris muvazaası, olmadı tenkis
Saklı paylı mirasçı değilim (kardeşim); baba mülkü kardeşime satmış, benim miras payım etkilendi.	Muris muvazaası (tenkis değil — saklı pay yok)
Miras bırakan ölümünden 6 ay önce çok yüksek değerde nakit bağış yaptı; saklı payım ihlal edildi.	Tenkis davası (TMK m. 565/3 — 1 yıl içi bağış)
Hem denkleştirme koşulları hem tenkis koşulları olabilir; kesin değil.	Terditli dava: önce denkleştirme, olmadı tenkis
10 yılı geçti, tenkis süresi doldu; ama kazandırmanın lehdarı benden bir şey talep ediyor.	Tenkis def’i (TMK m. 571/2) — dava değil, savunma

5. Muris Muvazaası: Ne Zaman Açılır?

Muris muvazaası davası, miras bırakanın mal kaçırmak amacıyla yaptığı danışıklı işlemlere karşı açılır. Tapuda satış ya da ölünceye kadar bakım sözleşmesi olarak görünen işlemin gerçekte bağış niteliği taşıdığı iddia edilir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı kararı bu alandaki temel kaynak olmaya devam etmektedir.

Bu davayı diğerlerinden ayıran en güçlü özellik şudur: saklı paylı olup olmadığınıza bakılmaksızın miras hakkı çiğnenen her mirasçı açabilir; zamanaşımı yoktur.

Fiili Karineler (Muvazaanın Göstergesi):
— Satış bedeli piyasa değerinin çok altında
— Satış sonrası miras bırakan mülkte oturmaya devam etmiş
— Alıcı (davalı) satış bedelini ödeme gücünden yoksun
— Miras bırakanın diğer mirasçıları devre dışı bırakma iradesini gösteren beyanları

Ayrıntılı bilgi ve Yargıtay kararları için: Muris Muvazaası — Tapu İptal ve Tescil Davası

6. Tenkis: Ne Zaman Açılır?

Tenkis davası, miras bırakanın yaptığı tasarrufun geçerli olmakla birlikte saklı payı ihlal ettiği durumlarda açılır. Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar “mutlak tenkis”e tabidir; sağlararası kazandırmalar ise TMK m. 565’teki ek koşulların varlığını gerektirir.

Tenkis davasında kritik risk, hak düşürücü süredir: saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten 1 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde açılmazsa hak tamamen düşer. Bu süre mahkemece re’sen gözetilir.

Tenkis konusunda ayrıntılı bilgi için: Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay İhlalinde Haklarınızı Koruyun (2026) — sanalhukuk.org
Iskat ile tenkis ilişkisi için: Iskat Edilen Kimse Tenkis Davası Açamaz

7. Denkleştirme: Ne Zaman Açılır?

Denkleştirme davası, miras bırakanın sağlığında mirasçılarından birine yaptığı karşılıksız kazandırma nedeniyle mirasçılar arasındaki dengenin bozulduğu durumlarda gündeme gelir. İşlemin muvazaalı olduğu iddia edilmez; mal kaçırma amacı aranmaz. Amaç yalnızca taksim anında eşitliği yeniden kurmaktır.

Denkleştirmenin en güçlü özelliği süre bakımındandır: taksim yapılmadan önce zamanaşımı işlemez. Yani miras bırakandan yüksek değerli kazandırma almış olan bir mirasçıya karşı, taksim gerçekleşmediği sürece her zaman dava açılabilir.

Denkleştirme konusunda ayrıntılı bilgi için: Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Nedir? (2026) — sanalhukuk.org
Taksim hukuku için: Miras Taksim Sözleşmesi: Şekil Şartı ve Yargıtay Kararları

8. Birden Fazla Dava Birlikte Açılabilir mi?

Evet. Aynı taşınmaz ya da kazandırma üzerinde bu üç kurumun birden gündeme gelmesi mümkündür ve uygulamada sık karşılaşılır. Ancak her kombinasyonun usul hukuku açısından ayrı bir mantığı vardır.

Muris Muvazaası + Tenkis (En Yaygın Kombinasyon)

Tapuda satış görünümlü bir devir söz konusuysa ve hem muvazaa iddiasını ispatlayamama ihtimali hem de saklı pay ihlali varsa, iki talep birlikte terditli olarak ileri sürülür. Yargıtay bu yaklaşımı onaylamaktadır: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali; bu kabul edilmezse tenkis. Somut örnekler için: Mal Kaçırma Amaçlı Satış Yoluyla Devir — Yargıtay Kararı

Denkleştirme + Tenkis (Terditli)

Sağlararası kazandırmada hem denkleştirme hem tenkis koşulları tartışmalı olduğunda, ıslah olmaksızın geçiş mümkün değildir. Bu nedenle dilekçede terditli yapı kurulmalıdır: önce denkleştirme; denkleştirme koşulları oluşmadığında tenkis. Yargıtay 14. HD K. 2019/3584 bu zorunluluğu kesin olarak belirlemiştir.

Denkleştirme + Muris Muvazaası

Tapuda satış görünümlü devir gerçekte bağış niteliğindeyse ve davalı yasal mirasçıysa, her iki yol da aynı anda izlenebilir. Muvazaa davası tapu iptali ve tescile; denkleştirme talebi ise taksim anında değer hesabına odaklanır. Mahkeme her iki talebi somut koşullara göre değerlendirir.

9. Terditli Dava Stratejisi

Terditli (kademeli) dava, aynı dilekçede birden fazla talebin sıralamalı olarak ileri sürüldüğü usul hukuku tekniğidir. Birinci talep kabul edilirse ikinciye geçilmez; birincisi reddedilirse mahkeme ikincisini inceler. Bu yapı hem muris muvazaası + tenkis hem de denkleştirme + tenkis kombinasyonlarında zorunludur.

Önerilen Terditli Yapılar

Tapuda satış görünümlü bağış	1. Muris muvazaası → tapu iptali 2. Olmadıysa: tenkis → saklı payın iadesi
Sağlararası kazandırma (mirasçıya)	1. Denkleştirme → değerin taksimde mahsubu 2. Olmadıysa: tenkis → saklı payın iadesi
Üçüncü kişiye yapılan bağış	1. Tenkis → saklı payı aşan kısmın iadesi (Denkleştirme: yalnızca yasal mirasçı ise)

10. Süre Karşılaştırması: Hangisinde Ne Kadar Vaktiniz Var?

En Kritik Kural

Tenkisteki 1 yıllık hak düşürücü süre en tehlikeli olandır. Saklı payın ihlal edildiğini öğrendikten sonra 1 yıl geçirilirse hak tamamen düşer. Bu süre mahkemece re’sen gözetilir; davalı ileri sürmese de sonucu değişmez.

Dava	Süre Kuralı	Nitelik
Muris muvazaası	Süre yoktur — her zaman açılabilir	—
Tenkis	Öğrenmeden 1 yıl + ölüm/vasiyetname açılmasından 10 yıl	Hak düşürücü — re’sen gözetilir
Denkleştirme (taksim öncesi)	Süre yoktur — her zaman açılabilir	—
Denkleştirme (taksim sonrası)	Taksim tarihinden 10 yıl	Zamanaşımı — re’sen gözetilmez

11. Mahkeme ve Talep Türü

Dava	Görevli Mahkeme	Yetkili Mahkeme	Talep
Muris Muvazaası	Asliye Hukuk	Taşınmazın bulunduğu yer	Tapu iptal ve tescil
Tenkis	Asliye Hukuk	Davalının son ikametgahı	Alacak veya aynen iade; belirsiz alacak davası olarak açılabilir
Denkleştirme	Asliye Hukuk	Miras bırakanın son ikametgahı	Aynen iade veya miras payından mahsup (seçim hakkı davalıda)

Tereke değerinin önceden tespiti için: Terekenin Tespiti Davası (2025)

12. İspat Yükü Karşılaştırması

Dava	Davacının İspat Etmesi Gerekenler	Davalının İspat Etmesi Gerekenler
Muris Muvazaası	İşlemin gerçekte bağış niteliği taşıdığı; fiili karineler, tanık, bedel farkı	Satışın gerçek olduğu; bedelin ödendiği
Tenkis	Saklı payın ihlal edildiği; tereke değeri + tasarruf oranı hesabı (bilirkişi)	Altsoya yapılan kazandırmada denkleştirmeye tabi olmadığı (TMK m. 566/2)
Denkleştirme	Kazandırmanın varlığı ve değeri	Altsoy karinesi: denkleştirmeye tabi olmadığı (miras bırakanın muafiyet beyanı)

13. Yargıtay’dan Yol Gösterici Kararlar

YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME BÜYÜK GENEL KURULU — 01.04.1974, E. 1/2

Tapuda satış ya da ölünceye kadar bakım sözleşmesi görünümündeki ancak gerçekte bağış niteliğindeki devirlerde, saklı paylı olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir. Muris muvazaasının temel dayanağı olan bu karar bugün hâlâ geçerliliğini korumaktadır.

YARGITAY HGK — E. 2021/1-1005, K. 2023/260

Bedeller arasındaki fark tek başına muvazaanın kanıtı sayılamaz; fiili karinenin bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekir. Muvazaalı temlikten sonra evlat edinilen ya da muris ile evlenen kişi de 1974 tarihli İBK uyarınca tapu iptali davası açabilir.

YARGITAY HGK — E. 2017/3-1017, K. 2018/1750

Sağlararası kazandırmaların tenkise tabi tutulabilmesi için yalnızca saklı paya el atılmış olması yetmez; TMK m. 565 ve 567’deki özel koşullardan birinin de gerçekleşmesi zorunludur. Bu nedenle tenkis ile denkleştirmenin ayrı tutulması kritik önem taşır.

YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ — K. 2019/3584

Islah olmadıkça ya da terditli dava açılmamışsa denkleştirme davası re’sen tenkis davasına dönüşmez. Dilekçede terditli yapının kurulması zorunludur; aksi hâlde denkleştirme koşulları sağlanmadığında tenkise geçiş yapılamaz.

YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KURULU — 11.11.1969, E. 2862, K. 5059

Denkleştirme davası, miras taksimi yapılana kadar zamanaşımına tabi olmaksızın her zaman açılabilir. Taksim yapılmışsa taksim tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı işler.

14. Sıkça Sorulan Sorular

Muris muvazaası ile tenkis aynı davada açılabilir mi?

Evet, terditli (kademeli) dava yoluyla aynı dilekçede her ikisi birlikte ileri sürülebilir: önce muvazaa nedeniyle tapu iptali; mahkeme bunu kabul etmezse tenkis. Yargıtay bu yaklaşımı onaylamaktadır. İki talebin ayrı davalarda açılması ise hak kaybı riskini artırır.

Kardeşim değil, yabancı biri lehine vasiyetname düzenlendi. Hangi davayı açmalıyım?

Vasiyetname ölüme bağlı tasarrufdur ve mutlak tenkise tabidir. Saklı paylı mirasçıysanız tenkis davası açmalısınız. Denkleştirme yalnızca yasal mirasçılar arasında işlediğinden yabancı bir kişi için denkleştirme davası açılamaz. Muris muvazaası ise taşınmazın tapuda devredildiği durumlara özgüdür; vasiyetname için uygulanmaz.

On yılı geçirdim. Hiç seçeneğim kalmadı mı?

Tenkis için 10 yıllık hak düşürücü süre geçmişse dava hakkı düşer. Ancak iki seçenek varlığını koruyabilir: muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası zamanaşımına tabi olmadığından hâlâ açılabilir. Ayrıca tenkis def’i (TMK m. 571/2) sayesinde kazandırmanın lehdarı size karşı talep yöneltirse savunma yolu olarak tenkisi ileri sürebilirsiniz.

Denkleştirme mi tenkis mi daha avantajlı?

İki kurum farklı amaçlara hizmet eder; “avantaj” somut olaya göre belirlenir. Denkleştirmede kazandırmanın tamamı taksim hesabına dahil edilebilir ve taksime kadar süre sınırı yoktur. Tenkiste ise yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır ve hak düşürücü süre tehlikesi vardır. Sağlararası kazandırma hem denkleştirme hem tenkis koşullarını taşıyorsa terditli dava tercih edilmelidir.

Saklı paylı mirasçı değilsem hiç dava açamaz mıyım?

Tenkis ve denkleştirme bakımından bu doğrudur; saklı paylı olmayan ya da yasal mirasçı olmayan kişiler bu davalara başvuramaz. Ancak tapuda muvazaalı devir varsa muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası açabilirsiniz; bu davada saklı paylı mirasçı olma koşulu aranmaz. Miras hakkı çiğnenen her mirasçı bu yola başvurabilir.

Vasiyetname ile saklı payım ihlal edilirken aynı zamanda kardeşim sağlığında büyük kazandırma aldıysa?

Bu durumda üç talep birden gündeme gelebilir: vasiyetnameye karşı tenkis; kardeşe yapılan sağlararası kazandırmaya karşı denkleştirme (terditli tenkis); tapuda satış görünümlü bağış varsa muris muvazaası. Her talepte farklı mahkeme yetkisi, farklı süre ve farklı ispat yükü işler. Dilekçeyi bu ayrımlara göre kurgulamak zorunludur.

Bu Serideki Makaleler

Muris Muvazaası — Tapu İptal ve Tescil Davası (Yargıtay Kararları)
Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay İhlalinde Haklarınızı Koruyun (2026) — sanalhukuk.org
Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Nedir? (2026) — sanalhukuk.org
Terekenin Tespiti Davası (2025)
Miras Taksim Sözleşmesi: Şekil Şartı ve Yargıtay Kararları
Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) ve Vasiyetname — TMK m. 510
Çocuğunuz Yoksa Mirasınız Kime Gider? (2026)

Bu makale, sanalhukuk.org editörü tarafından yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat ve içtihat takibi için yetkili bir hukukçuya başvurunuz.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 560–571, 669–675 | 01.04.1974 tarih 1/2 sayılı YİBK | mevzuat.gov.tr