Tenkis Davası Nedir? (2026)

Miras Hukuku — TMK m. 560–571

Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay İhlalinde Haklarınızı Koruyun (2026)

Miras bırakanın yaptığı tasarruf saklı payınızı ihlal ettiyse, tenkis davası bu aşımı yasal sınıra indirger. Bu rehber; saklı pay oranlarını, tenkise tabi tasarrufları, zamanaşımı sürelerini ve Yargıtay uygulamasını adım adım açıklar.

Yazar: sanalhukuk.org editörü | Güncelleme: Mayıs 2026

İçindekiler

1. Tenkis Davası Nedir?
2. Yasal Dayanak: TMK m. 560–571
3. Saklı Pay Nedir? Saklı Paylı Mirasçılar Kimdir?
4. Saklı Pay Oranları Tablosu (2026)
5. Tenkise Tabi Tasarruflar
6. Tenkis Davası Şartları
7. Tereke Hesabı ve Tasarruf Oranının Belirlenmesi
8. Tenkis Sırası (TMK m. 570)
9. Davacı ve Davalı: Kim Açabilir, Kime Karşı?
10. Görev ve Yetkili Mahkeme
11. Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
12. İspat Yükü
13. Belirsiz Alacak Davası Niteliği (HMK m. 107)
14. Tenkis ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark
15. Tenkis Def’i
16. Yargıtay Kararları
17. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
18. Tenkis Davası Dilekçe Örneği

1. Tenkis Davası Nedir?

Tenkis davası, miras bırakanın ölüme bağlı ya da sağlararası tasarruflarıyla saklı paylı mirasçıların kanuni haklarını ihlal etmesi durumunda, bu ihlali yasal sınıra indirmek amacıyla açılan miras hukuku davasıdır.

Tenkis sözcüğü “eksiltme” ya da “indirgeme” anlamına gelir. Dava, miras bırakanın iradesini tamamen ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır. Bu yönüyle tenkis, vasiyetnamenin iptali davasından ayrılır: vasiyetin iptali tüm tasarrufu geçersiz kılarken, tenkis yalnızca aşımı giderir.

Temel İlke

Miras bırakan mal varlığı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir; ancak bu özgürlük kanunun belirli mirasçılara tanıdığı asgari pay (saklı pay) ile sınırlıdır. Saklı paya el atılmasının yaptırımı tenkistir.

2. Yasal Dayanak: TMK m. 560–571

Tenkis, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 560 ila 571. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Temel Madde Rehberi

TMK m. 560	Tenkisin tanımı ve kapsamı; tasarruf oranını aşan kazandırmaların tenkisi
TMK m. 561	Tenkis talebinin şekli; ayni iade veya bedel iadesi
TMK m. 562–564	Taşınmaz ve taşınırların iade biçimi; üçüncü kişilere devir hâlinde tenkis
TMK m. 565–567	Sağlararası kazandırmaların tenkise tabi olma koşulları
TMK m. 568–569	Sigorta alacakları ve intifa haklarının tenkisi
TMK m. 570	Tenkis sırası: önce ölüme bağlı, sonra sağlararası tasarruflar
TMK m. 571	Hak düşürücü süreler: 1 yıl + 10 yıl

3. Saklı Pay Nedir? Saklı Paylı Mirasçılar Kimdir?

Saklı pay (mahfuz hisse), miras bırakanın iradi tasarruflarına karşı korunan, belirli yakın mirasçılara kanunun güvence altına aldığı asgari miras payıdır. Miras bırakan bu paya ne vasiyetname ne de bağışlama yoluyla el atabilir.

TMK m. 505 uyarınca saklı paylı mirasçılar şunlardır: altsoy (çocuklar ve torunlar), ana-baba ve sağ kalan eş. Kardeşler saklı pay sahibi değildir; onlara yapılan tasarruflar tenkise değil, en fazla denkleştirmeye konu olabilir.

Dikkat: Mirasçılıktan Çıkarma ve Tenkis

Miras bırakan tarafından geçerli biçimde ıskat edilen mirasçı, saklı payını talep edemeyeceği gibi tenkis davası da açamaz. Iskat kararının geçerliliği öncelikle değerlendirilmelidir. Detaylı bilgi için: Mirasçılıktan Çıkartılan Kimse Tenkis Davası Açamaz

4. Saklı Pay Oranları Tablosu (2026)

4721 sayılı TMK’nın 506 ve 507. maddelerine göre saklı pay oranları aşağıdaki gibidir. Saklı pay, yasal miras payının belirli bir kesridir; önce yasal pay hesaplanır, ardından bu oran uygulanır.

Saklı Pay Oranları — TMK m. 506–507

Mirasçı	Yasal Miras Payı	Saklı Pay Oranı	Saklı Pay (Terekedeki Pay)
Altsoy (çocuklar)	Tüm miras (eş yoksa)	Yasal payının 1/2’si	Terekenin 1/2’si
Ana-baba (altsoy yoksa)	Her biri 1/4	Yasal payının 1/4’ü	Her biri: terekenin 1/16’sı
Sağ kalan eş (tek başına)	Tüm miras	Yasal payının 1/2’si	Terekenin 1/2’si
Eş + altsoy	Eş: 1/4; altsoy: 3/4	Yasal paylarının 1/2’si	Eş: 1/8; altsoy: 3/8
Eş + ana-baba	Eş: 1/2; ana-baba: 1/2	Yasal paylarının 1/2’si (eş); 1/4’ü (ana-baba)	Eş: 1/4; ana-baba: her biri 1/16

Saklı pay oranları ve miras paylaşımına ilişkin genel bir rehber için bkz.: Çocuğunuz Yoksa Mirasınız Kime Gider? (2026)

5. Tenkise Tabi Tasarruflar

Tenkis yalnızca ölüme bağlı tasarrufları kapsamaz; TMK m. 565–567 belirli koşullar altında sağlararası kazandırmaları da tenkis kapsamına alır.

A. Ölüme Bağlı Tasarruflar (Mutlak Tenkis)

Vasiyetname, miras sözleşmesi veya ölüme bağlı bağışlama yoluyla yapılan kazandırmalar, saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabidir. Ölüme bağlı tasarruflarda TMK m. 565 vd.’nde aranan ek koşullara gerek yoktur; bu nedenle “mutlak tenkis” olarak da anılır.

B. Sağlararası Kazandırmalar (Koşullu Tenkis — TMK m. 565–567)

Sağlararası kazandırmaların tenkise tabi tutulabilmesi için saklı paya el atmanın yanı sıra TMK m. 565 ve 567’de öngörülen özel koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 20.11.2018 tarih, E. 2017/3-1017, K. 2018/1750 sayılı kararında bu ilkeyi açıkça ortaya koymuştur.

TMK m. 565 — Tenkise Tabi Sağlararası Kazandırmalar

1. Miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açıkça bağış niteliğindeki kazandırmalar

2. Miras bırakanın evlenme sözleşmesiyle üçüncü kişilere yapmış olduğu kazandırmalar

3. Miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde, olağan bağışlar dışında yaptığı bağışlamalar

4. Miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü azaltmak amacıyla yaptığı görünürdeki satışlar ve temlikler

Tapuda satış olarak gösterilen ancak gerçekte bağış niteliğindeki devirler hem tenkise hem de muris muvazaasına dayalı iptal davasına konu olabilir. Bu iki yolun karşılaştırması için bkz.: Muris Muvazaası — Tapu İptal ve Tescil Davası

6. Tenkis Davası Şartları

Tenkis davasının dinlenebilir olması için şu dört koşulun birlikte bulunması gerekir:

1. Mirasın açılmış olması	Tenkis davası miras bırakan hayattayken açılamaz. Hak, ancak ölümle doğar.
2. Davacının saklı paylı mirasçı sıfatı	Yalnızca altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş tenkis talebinde bulunabilir. Kardeşler dahil diğer yasal mirasçılar bu haktan yoksundur.
3. Saklı payın gerçekten ihlal edilmiş olması	Tereke hesabı yapılarak miras bırakanın tasarruf oranını aştığı ve davacının saklı payına el atıldığı nesnel olarak belirlenmelidir.
4. Hak düşürücü süre içinde dava açılması	TMK m. 571 uyarınca 1 yıl ve 10 yıllık hak düşürücü süreler dolmamış olmalıdır.

7. Tereke Hesabı ve Tasarruf Oranının Belirlenmesi

Saklı payın ihlal edilip edilmediği, miras bırakanın ölüm anındaki tereke değeri üzerinden hesaplanır. Hesaplama üç aşamalıdır:

Tereke Hesabı Formülü

1. Aktif Tereke: Ölüm tarihindeki tüm malvarlığı değeri (taşınmazlar, menkul kıymetler, banka hesapları, araçlar vb.)
2. Pasif Tereke: Cenaze, miras açılma ve tereke yönetim giderleri ile miras bırakanın borçları düşülür.
3. Geri Ekleme: Denkleştirmeye tabi sağlararası kazandırmalar ve tenkise tabi bağışlar net terekenin üzerine eklenir.
= Tenkis Hesabına Esas Tereke

Tenkis oranı (sabit tenkis oranı) bulunurken Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre taşınmazların değeri ölüm tarihindeki değer üzerinden hesaplanır; dava tarihindeki değerin esas alınması bozma sebebidir. (Yargıtay 7. HD, E. 2021/1456, K. 2021/3782)

Terekenin tespitine ilişkin prosedür ve Yargıtay kararları için bkz.: Terekenin Tespiti Davası (2025)

8. Tenkis Sırası (TMK m. 570)

Saklı payın giderilmesinde tenkis belirli bir sıra dahilinde uygulanır; bu sıra miras bırakanın iradesine saygı ilkesinin bir yansımasıdır.

1.	Ölüme bağlı tasarruflar	Vasiyetname, miras sözleşmesi — önce bu tasarruflar tenkis edilir.
2.	Ölüme yakın sağlararası kazandırmalar	Ölümden önce 1 yıl içindeki bağışlamalar (TMK m. 565/3)
3.	Daha önceki sağlararası kazandırmalar	En son yapılandan geriye doğru tenkis edilir.

Birden fazla ölüme bağlı tasarruf varsa aralarındaki tenkis orantılı olarak yapılır. Sağlararası kazandırmalarda ise en son kazandırmadan başlayarak geriye doğru gidilir; yeterli tenkis sağlanırsa daha eski kazandırmalara dokunulmaz.

9. Davacı ve Davalı: Kim Açabilir, Kime Karşı?

Davacı

Tenkis davası açma hakkı yalnızca saklı paylı mirasçılara aittir. Bu hak kişiye sıkı sıkıya bağlı olduğundan devredilemez; alacaklılara temlik edilemez ve tereke alacaklılarına da geçmez. Mirasçı bu hakkı bizzat kullanmak zorundadır.

Birden fazla saklı paylı mirasçı varsa her biri kendi saklı payı oranında ayrı dava açabilir; birlikte de dava açılabilir. İhtiyari dava arkadaşlığı söz konusudur.

Davalı

Dava, tenkise konu kazandırmadan yararlanan kişiye karşı açılır. Kazandırmanın lehdarı başka bir mirasçı olabileceği gibi tamamen yabancı bir üçüncü kişi de olabilir.

Lehdarin tenkise konu taşınmazı üçüncü kişiye devretmesi hâlinde durum şöyledir: Kazandırmanın iyi niyetle edinilen taşınırlar için ayni tenkis mümkün değildir; bedel tenkisi yapılır. Taşınmazlar için ise tapu kütüğüne şerh verilmesini takiben üçüncü kişiye karşı da ayni tenkis talep edilebilir (TMK m. 562–564).

10. Görev ve Yetkili Mahkeme

Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılan davalarda görevsizlik kararı verilir.

Yetkili mahkeme, davalının davacı tarafından öğrenilen son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 576, HMK m. 11/I). Dava, birden fazla davalıya açılıyorsa davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

Pratik Not

Tenkis davası belirsiz alacak davası olarak açılabileceğinden harç, bilirkişi raporu öncesinde düşük bir değer üzerinden yatırılabilir; bilirkişi raporu sonrasında değer artırılarak ek harç tamamlanır. Bu uygulama Yargıtay tarafından kabul görmektedir.

11. Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Kritik Uyarı: Hak Düşürücü Süre

Tenkis davası açma süreleri zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Hakim bu süreleri re’sen gözetir; davalı tarafından ileri sürülmese dahi süre dolmuşsa dava reddedilir. Süre geçirildikten sonra dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar.

Tenkis Dava Süreleri — TMK m. 571

1 Yıllık Süre	Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren işler. Bu süre, mirasın açılmasından önce işlemeye başlamaz; miras bırakan hayattayken saklı payın ihlal edildiği öğrenilmiş olsa dahi süre ölüm tarihinden önce işlemez.
10 Yıllık Süre	Her hâlükârda uygulanır. Başlangıç noktası: sağlararası kazandırmalar ve miras sözleşmeleri için mirasın açıldığı (ölüm) tarihi; vasiyetnameler için vasiyetnamenin açıldığı tarihidir. Vasiyetnamenin açılma tarihi, sulh mahkemesince bilinen mirasçılara tebliğ edilerek okunduğu gündür.
Özel Hâl	Bir tasarrufun iptali diğer bir tenkise tabi tasarrufu geçerli kılıyorsa, ikinci tasarruf için süreler iptal kararının kesinleştiği tarihte işlemeye başlar.

12. İspat Yükü

Tenkis davasında ispat yükü kural olarak davacıya aittir: saklı payının zedelendiğini ispat eden davacıdır. Bununla birlikte alt soya (çocuklara) yapılan kazandırmalarda uygulamada tersine çevrilmiş bir ispat yükü söz konusu olmaktadır.

TMK m. 566/2 uyarınca alt soya yapılan kazandırmalarda, kazandırmanın denkleştirmeye tabi olmayacağına ilişkin açık bir iradenin varlığı davalı tarafından ispat edilmelidir. Aksi hâlde kazandırmanın iade kapsamına girdiği kabul edilir.

İspat araçları bakımından her türlü delile başvurulabilir: tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, noter senetleri, tanık beyanları ve bilirkişi raporları en sık kullanılan delillerdir. Tereke değerinin tespitinde gayrimenkul değerleme uzmanı bilirkişi atanması zorunludur.

13. Belirsiz Alacak Davası Niteliği (HMK m. 107)

Yargıtay Hukuk Daireleri 2024–2025 döneminde verdikleri kararlarda tenkis davasının belirsiz alacak davası niteliği taşıdığını ve HMK m. 107 çerçevesinde açılabileceğini istikrarlı biçimde teyit etmiştir.

Bunun pratik anlamı şudur: Davacı, dava dilekçesinde tenkise konu kazandırmanın iadeye tabi olduğunu ileri sürer; ancak tam miktarı belirtmek zorunda değildir. Mahkeme bilirkişi atayarak tereke değerini ve saklı pay oranını belirledikten sonra davacı tarafından dava değeri artırılır, ek harç yatırılır ve asıl talep netleştirilir.

Avantaj

Belirsiz alacak davası olarak açılması hâlinde başlangıçta düşük harca esas değer beyan edilebilir. Bu durum davacı lehine önemli bir harç avantajı yaratır.

14. Tenkis ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark

Tenkis davası ile muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası sıklıkla karıştırılmaktadır. Temel fark şudur: muris muvazaasında işlemin kendisi gizli bir anlaşmayla temelden sakattır; tenkiste ise işlem geçerlidir ancak saklı payı aşmaktadır.

Karşılaştırma Tablosu

Kriter	Muris Muvazaası	Tenkis
Hukuki temel	Gizli anlaşma; 01.04.1974 İBK 1/2	Saklı pay aşımı; TMK m. 560–571
İşlemin geçerliliği	İşlem baştan geçersizdir	İşlem geçerlidir; yalnızca aşım giderilir
Davacı	Miras hakkı çiğnenen her mirasçı	Yalnızca saklı paylı mirasçılar
Dava türü	Tapu iptal ve tescil	Alacak ya da aynen iade
Zamanaşımı	Tabi değil	1 yıl + 10 yıl hak düşürücü süre
Yetkili mahkeme	Taşınmazın bulunduğu yer	Davalının son ikametgahı

Uygulamada aynı taşınmaz için hem tenkis hem muris muvazaası talebinin birlikte ileri sürüldüğü davalar mevcuttur. Bu strateji hakkında bkz.: Muris Muvazaası — Tapu İptal ve Tescil Davası

15. Tenkis Def’i

TMK m. 571/2 uyarınca tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Hak düşürücü süreyi kaçırarak tenkis davası açma imkânını yitiren saklı paylı mirasçı, kendisine karşı kazandırmanın lehdarı tarafından yöneltilen bir talebe karşı tenkisi savunma yolu olarak ileri sürebilir.

Tenkis def’inin kullanılabilmesi için şu koşullar aranır: def’i, kazandırmanın doğrudan lehdarının talepte bulunduğu davada ileri sürülmüş olmalıdır. Lehdara yapılan devir nedeniyle açılmış bir davada ise bu def’i kullanılamaz.

16. Yargıtay Kararları

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU — E. 2017/3-1017, K. 2018/1750

Sağlararası kazandırmaların tenkise tabi tutulabilmesi için yalnızca saklı paya el atılmış olması yeterli değildir; TMK m. 565 ve 567’de öngörülen koşullardan birinin de gerçekleşmesi zorunludur. Tapuda satış olarak gösterilen gerçekte bağış niteliğindeki devirler, saklı pay mirasçıları tarafından tenkis yoluyla geri istenebilir.

YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ — E. 2021/1456, K. 2021/3782

Tenkis hesabına esas tereke değerinin belirlenmesinde taşınmazların dava tarihindeki değeri değil, miras bırakanın ölüm tarihindeki değeri esas alınmalıdır. Dava tarihindeki değerin esas alınması bozma sebebidir.

YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ — E. 2021/6254, K. 2022/876

Miras bırakanın geçerli bir ıskat işlemiyle mirasçılıktan çıkardığı kişi, saklı pay hakkından yoksun kaldığından tenkis davası açamaz. TMK m. 512/3 uyarınca ıskat sebebinin gerçekleşmediği durumlarda ise ıskat tasarrufu, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; tenkis hesaplaması yapılmaz. (Bkz.: Iskat edilen kimse tenkis davası açamaz)

YARGITAY (Çeşitli HD) — Belirsiz Alacak Davası Niteliği (2024–2025 Dönemi)

Tenkis davasının belirsiz alacak davası niteliği taşıdığı ve HMK m. 107 çerçevesinde açılabileceği 2024–2025 döneminde Yargıtay Hukuk Daireleri tarafından istikrarlı biçimde teyit edilmektedir. Bu nitelendirme, saklı pay oranının bilirkişi raporu öncesinde kesin olarak belirlenemeyeceği gerçeğine dayanmaktadır.

17. Sıkça Sorulan Sorular

Tenkis davası açma süresi ne zaman başlar?

Saklı payın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre işlemeye başlar. Bu süre mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) önce hiçbir koşulda işlemez. Her hâlükârda, sağlararası tasarruflarda mirasın açıldığı tarihten, vasiyetnamelerde ise vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl içinde dava açılmalıdır.

Kardeşim tenkis davası açabilir mi?

Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Bu nedenle kardeşler tenkis davası açamaz. Ancak miras bırakanın kardeş lehine yaptığı tapuda satış görünümlü gerçekte bağış niteliğindeki devir, muris muvazaasına dayalı tapu iptali davasına konu olabilir.

Vasiyetname ile saklı pay ortadan kaldırılabilir mi?

Hayır. Saklı pay, kanunun emredici hükmüyle güvence altına alınmıştır; miras bırakan vasiyetname veya bağışlama yoluyla bu payı etkisiz kılamaz. Böyle bir vasiyetname geçersiz sayılmaz; ancak saklı payı aşan kısmı tenkise tabidir.

Tenkis davasında mahkeme ne karar verir?

Mahkeme tenkise karar verdiğinde, kazandırmanın lehdarı saklı payı tamamlayacak ölçüde iade yapmakla yükümlü olur. İade taşınmaz için ayni (tapu tescili), taşınır veya para için bedel şeklinde gerçekleşebilir. Tenkise konu malın değerinde sonradan artış olmuşsa, bu artıştan da davacı yararlanır.

Tenkis ile denkleştirme arasındaki fark nedir?

Denkleştirme (TMK m. 669–675), miras bırakanın sağlığındaki kazandırmalar nedeniyle bozulan mirasçılar arası eşitliği yeniden kurmaya yönelik bir mekanizmadır ve tüm yasal mirasçılar arasında uygulanır. Tenkis ise saklı paylı mirasçıların hakkını koruyan ayrı bir davadır; kazandırmanın tenkis edilebilmesi için TMK m. 565’teki ek koşulların da gerçekleşmesi gerekebilir.

Süreyi kaçırırsam ne yapabilirim?

Hak düşürücü süreyi kaçıran mirasçı, tenkis def’ini kullanma hakkını korur. Kazandırmanın lehdarı tarafından bir talep yöneltildiğinde, saklı paylı mirasçı bu talebe karşı tenkisi savunma olarak ileri sürebilir (TMK m. 571/2).

18. Tenkis Davası Dilekçe Örneği

Tenkis davası dilekçesinin içermesi gereken unsurlar: tereke değeri, saklı pay oranı hesabı, tenkise tabi tasarrufun niteliği, HMK m. 107 uyarınca belirsiz alacak talebi ve bilirkişi incelemesi talebi. Hazır dilekçe örneği için aşağıdaki bağlantıyı kullanabilirsiniz.

Dilekçe Örneğini Görüntüle

Bu makale, sanalhukuk.org editörü tarafından yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat ve içtihat takibi için yetkili bir hukukçuya başvurunuz.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 505–507, 560–571 | mevzuat.gov.tr