İstinaf Usulüne Uyulmadan “Mahkumiyet Yerine Beraatine” Gerekçesiyle Verilen Bozma Kararları Mahkemeye Erişim Hakkının İhlalidir

İstinaf Usulüne Uyulmadan “Mahkumiyet Yerine Beraatine” Gerekçesiyle Verilen Bozma Kararları Mahkemeye Erişim Hakkının İhlalidir – AYM’den Önemli Karar

Anayasa Mahkemesi, istinaf incelemesinin kanunda belirlenen usule göre yapılmamasından dolayı temyiz hakkının kullanılamadığı iddiasıyla yapılan başvuruyu karara bağladı.

İstinaf İncelemesinin Kanunda Belirlenen Usule Göre Yapılmamasından Dolayı Temyiz Hakkının Kullanılamadığı İddiasıyla Yapılan Başvuruya İlişkin Karar

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 9/1/2025 tarihinde, Ömer Oral (B. No: 2023/33667) başvurusunda Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

AYM, İstinaf ceza dairelerinin yerleşik uygulaması olan “mahkumiyet yerine beraatine” gerekçesiyle verilen bozma kararları hakkında adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkının ihlaline karar verdi.

İstinaf Usulüne Uyulmaması Mahkemeye Erişim Hakkını İhlal Etti – AYM’den Önemli Karar

Anayasa Mahkemesi, 09.01.2025 tarihli kararında, istinaf incelemesinin Ceza Muhakemesi Kanunu’na (CMK) aykırı biçimde yapılması nedeniyle, bireyin temyiz hakkını kullanamaması ve dolayısıyla mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmetti.

📌 Kararın Tam Metni: Ömer Oral Kararı – B. No: 2023/33667

📍 Olayın Özeti

Başvurucu hakkında birçok suçtan ceza verilmiş; bazı suçlardan ise beraat kararı verilmişti. Bu karar üzerine yapılan istinaf başvurusu, duruşma açılmaksızın sadece dosya üzerinden incelendi. İstinaf dairesi bazı hükümleri bozarken bazılarını esastan reddetti.

Bozulan hükümler, ilk derece mahkemesince yeniden yargılamaya konu oldu ve başvurucu hakkında yeni mahkûmiyet kararları verildi. Bu kararlara karşı başvurulan istinaf yolu ise “kesin” olarak reddedildi ve temyiz talebi kabul edilmedi.

AYM Ne Dedi?

Anayasa Mahkemesi, bölge adliye mahkemesinin CMK m. 280 kapsamında olmayan bir nedenle “bozma” kararı verdiğini, bu kararın da hukuken temyiz yolunu kapattığını vurguladı. Kararda şu hususlar dikkat çekti:

Somut olayda istinaf dairesince verilen bozma kararı, hükmün bozulmasına karar verilebilecek sınırlı hâllerden birine dayanmamaktadır. İstinaf dairesi, dosya üzerinden yaptığı incelemeyle dosyadaki delil durumunu değerlendirmiş ve başvurucu hakkında mahkûmiyet kararı verilmesi ya da mahkemece çeşitli araştırmalar yapılması gerektiğinden bahisle -bozma kararı verilebilecek hâller dışında bir nedenle- beraat hükümlerinin bozulmasına karar vermiştir. Bu nedenle anılan kararın, istinaf başvurusu üzerine bizzat bölge adliye mahkemesince verilmesi gereken kararlardan olduğu anlaşılmıştır.

İstinaf dairesinin 5271 sayılı Kanun’da sınırlı olarak sayılı hâller dışında bir nedenle bozma kararı vermesi başvurucu yönünden önemli sonuçlar doğurmaktadır. Nitekim istinaf dairesi, 5271 sayılı Kanun’un 280. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca duruşma açarak ve tarafları da çağırarak delillerin değerlendirilmesi sonucunda bir karar vermesi gerekirken dosya üzerinden karar vermiş; başvurucuyu mahkemeye erişim hakkının yanında, bölge adliye mahkemesi önünde sözlü yargılanma ve bununla bağlantılı diğer usul güvencelerinden mahrum bırakmıştır.

İstinaf dairesinin anılan uygulaması, temyize başvurma hakkı yönünden de önemli sonuçlar doğurmuştur

Bu değerlendirmeler ışığında, istinaf kanun yolu incelemesine ilişkin kuralların istinaf dairesince yapılan yorumunun kişilerce öngörülebilecek belirlilikte olmadığı ve kanunun lafzıyla çeliştiği görülmüş, istinaf dairesinin bu kararıyla başvurucunun mahkemeye erişim hakkına kanuni dayanağı bulunmayan bir müdahalede bulunulduğu sonucuna ulaşılmıştır.

İstinaf dairesi, yalnızca usule ilişkin ağır hatalarda bozma kararı verebilir.
Somut olayda ise esas yönünden değerlendirme yaparak bu yetkiyi aştı.
Bu uygulama sonucu başvurucu temyiz hakkını da kullanamamıştır.
Duruşma açılması gerekirken sadece dosya üzerinden karar verilmesi, sözlü savunma ve yargılama hakkını ihlal etti.

Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi.

Anahtar Noktalar

CMK 280. madde sınırları aşıldı
Mahkemeye erişim hakkı zedelendi
Temyiz yolu hukuka aykırı biçimde kapandı
Adil yargılanma hakkı ihlal edildi
Usule aykırı istinaf incelemesi, hak kaybına neden oldu

Neden Önemli?

Bu karar, ceza yargılamasında istinaf mahkemelerinin yetkilerinin sınırlarını açıkça ortaya koymaktadır. Usule uygun yapılmayan bir istinaf incelemesi, adil yargılanma hakkı, temyiz hakkı ve mahkemeye erişim hakkı gibi temel hakları ihlal edebilir.

Hukuki süreci takip edenler açısından bu karar, istinaf kararlarının temyize kapalı olup olmadığı, duruşma açılması gerekip gerekmediği ve hangi kararların temyize götürülebileceği gibi hayati konularda yol gösterici niteliktedir.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, istinaf dairesinin kanunda belirtilmeyen bir gerekçeyle bozma kararı vermesini ve bu nedenle temyiz yolunun kapatılmasını hukuka aykırı bulmuş; başvurucunun mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Bu karar, hem hukukçular hem de yargı mensupları için istinaf ve temyiz sisteminin doğru uygulanmasının ne denli önemli olduğunu bir kez daha gözler önüne sermektedir.