Muaccel Ne Demek? Muacceliyet Nedir, Borç Ne Zaman Muaccel Olur? 2026

Yazan /






Muaccel Ne Demek? Muacceliyet Nedir, Ne Zaman Doğar? | Hukuk Rehberi 2026


SanalHukuk.org — Herkes İçin Adalet

Borçlar Hukuku · Hukuk Terimleri
Muaccel Ne Demek?
Muacceliyet Nedir, Ne Zaman Doğar? — TBK m. 90, Yargıtay Kararları ve Pratik Örnekler
Güncelleme: Mart 2026  |  Yasal Dayanak: 6098 Sayılı TBK m. 90

Hızlı Yanıt
Muaccel, Türk hukukunda “artık talep edilebilir, istenebilir hale gelmiş” anlamına gelir. Borcun vadesi geldiğinde veya vadeye bağlı olmayan bir borçta alacaklının ifayı talep etmesiyle borç muaccel hale gelir. Karşıtı müeccel (ertelenmiş, vadesi henüz gelmemiş) borçtur. Muaccel borç icra takibine, faiz işleyişine ve haciz işlemlerine konu olabilir.

Muacceliyet Nedir? — TBK m. 90
Muacceliyet, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 90. maddesi çerçevesinde bir borcun “ifa edilmesinin artık istenebileceği an” olarak tanımlanır. Arapça kökenli bir hukuk terimi olan “muaccel”, dilimizde “peşin, vadesi gelmiş, hemen ödenmesi gereken” anlamlarına karşılık gelir.
Bir borç ilişkisinde muacceliyet, alacaklıya borcunu talep etme ve gerekirse icra yoluyla tahsil ettirme hakkını doğurur. Muaccel olmayan — yani müeccel — bir borcun ise henüz vadesi gelmemiştir; alacaklı bu borcu dava veya takip yoluyla isteyemez.
TBK m. 90: “Borcun muaccel olması, ifa zamanının gelmiş olmasını ifade eder. Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar.”

Muaccel mi, Müeccel mi? Fark Nedir?
Muaccel Borç
— Vadesi gelmiş
— Artık talep edilebilir
— İcra takibine konu olabilir
— Gecikme faizi işlemeye başlar
— Zamanaşımı süresi işler

Örnek: Ocak 2026 vadeli taksit Ocak gelince muaccel olur.

Müeccel Borç
— Vadesi henüz gelmemiş
— Ertelenmiş, ileride ödenecek
— İcra takibine konu olamaz
— Faiz işlemez (kural olarak)
— Zamanaşımı başlamaz

Örnek: Şubat 2026 vadeli taksit Ocak’ta hâlâ müecceldir.

Muacceliyet Ne Zaman Doğar?
Muacceliyetin doğum anı, borcun türüne ve sözleşme koşullarına göre değişir:
1. Vadeli Borçlarda
Belirli bir vadeye bağlanmış borçlarda muacceliyet, vade tarihinin gelmesiyle kendiliğinden doğar. Alacaklının ayrıca ihtar göndermesine gerek yoktur. Örneğin 15 Mart 2026 vadeli senet, o tarihte muaccel olur.

2. Vadesiz Borçlarda
Herhangi bir vadeye bağlanmamış borçlarda alacaklının borçluya ifayı talep etmesiyle muacceliyet doğar. TBK m. 90 gereği alacaklının bu talebi makul süre içinde yapması gerekir.

3. Erken Muacceliyet (Banka Kredileri)
Kredi sözleşmelerinde genellikle şu hallerde vadesi gelmemiş taksitler de muaccel hale gelir: taksit ödenmemesi, teminatın azalması veya ortadan kalkması, borçlunun ödeme güçlüğüne düşmesi, sözleşme ihlali. Bir taksit ödenmezse kalan tüm kredi borcu muaccel hale gelerek banka tamamını talep edebilir.

4. Hukuki Olay ile Muacceliyet
Bazı borçlar belirli bir hukuki olayın gerçekleşmesiyle muaccel hale gelir. Örneğin iş sözleşmesinin feshi ile yıllık izin ücreti alacağı, haksız azille birlikte avukatlık ücreti alacağı muaccel hale gelir.

Alana Göre Muacceliyet Örnekleri

Banka Kredisi ve Tüketici Kredisi

Taksitli kredi sözleşmelerinde her taksit kendi vade tarihinde muaccel olur. Ancak sözleşmedeki erken muacceliyet şartı işlerse (örneğin 3 taksit ödenmezse) kalan tüm borç bir anda muaccel hale gelir ve banka icra takibi başlatabilir.
“Örneğin; bir taksit ödenmediği için tüm kredi borcu muaccel hale gelmişse, bu durumda kalan tüm tutar muaccele bedeli olur.”

Kira Bedelinde Muacceliyet

Yargıtay Kararı →

TBK m. 314 uyarınca kira bedeli sözleşmede belirlenen tarihte muaccel olur. Peşin ödeme kararlaştırılmışsa Yargıtay yerleşik içtihadına göre en geç her ayın 3. günü akşamına kadar ödeme yapılmalıdır.
Kritik: TBK m. 346 gereği kiracıyı koruma amacıyla, konut ve çatılı işyeri kiralarında kira bedelinin ödenmemesi halinde sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin sözleşme şartları geçersizdir.

Senet ve Kambiyo Senetlerinde Muacceliyet

Yargıtay 12. HD →

Kambiyo senetleri (çek, bono, poliçe) aranacak borçlardandır. Yargıtay 12. HD’nin yerleşik içtihadına göre alacaklı tarafından vadesinde ödenmek üzere borçluya ibraz edilmeyen senette yer alan alacağın muaccel olduğundan söz edilemez. Senet ibraz edilmeden muacceliyet doğmaz.

İş Hukukunda Muacceliyet

Yargıtay 9. HD →

Yargıtay 9. HD’nin yerleşik içtihadına göre yıllık izin ücreti alacağı, iş sözleşmesinin feshiyle muaccel hale gelir ve 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir. İşçi alacaklarında zamanaşımı süresinin başlangıcı, alacağın muaccel olduğu tarihtir.

Avukatlık Ücretinde Muacceliyet

Yargıtay HGK →

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre avukatın haksız azledilmesi halinde akdi ve karşı taraf vekalet ücreti, azil anında muaccel hale gelir. Avukat dava sonucunu beklemeden ücretini talep edebilir.

Muacceliyetin Hukuki Sonuçları
Bir borç muaccel hale geldiğinde şu hukuki sonuçlar doğar:
⚖️ İcra Takibi Başlatılabilir
Alacaklı, muaccel alacak için ilamlı veya ilamsız icra takibi başlatabilir. Banka hesapları, taşınmazlar ve araçlara haciz uygulanabilir.

📅 Zamanaşımı Başlar
TBK m. 149 gereği zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu anda işlemeye başlar. Zamanaşımı süresi dolmadan dava açılması veya icra takibi yapılması zorunludur.

💰 Gecikme Faizi İşler
Borçlunun temerrüde düşmesiyle (muaccel borca rağmen ödememe) gecikme faizi işlemeye başlar. Ticari alacaklarda avans faizi, diğerlerinde yasal faiz uygulanır.

🔄 Takas Mümkün Olur
TBK m. 139 gereği takas (mahsup) yapılabilmesi için her iki alacağın da muaccel olması gerekir. Müeccel bir alacak takasa konu edilemez.

Muacceliyet İhtarnamesi
Vadesiz borçlarda veya erken muacceliyet şartının işletilmek istendiği durumlarda alacaklı, borçluya muacceliyet ihtarnamesi göndererek borcun muaccel hale geldiğini bildirir. İhtarname noter aracılığıyla gönderilmesi ispat kolaylığı sağlar.
İhtarnamede Bulunması Gerekenler
— Borcun kaynağı (sözleşme tarihi, numarası)
— Muaccel olan toplam tutar
— Ödeme için verilen süre
— Ödeme yapılmazsa başvurulacak hukuki yollar
— Alacaklının IBAN bilgisi

Sık Sorulan Sorular
Muaccel ne demek?
Muaccel, Türk hukukunda “artık talep edilebilir, istenebilir hale gelmiş” anlamına gelir. Borcun vadesi geldiğinde borç muaccel olur. Karşıtı müeccel (ertelenmiş, vadesi henüz gelmemiş) borçtur.

Muacceliyet ne zaman doğar?
TBK m. 90 uyarınca vadeli borçlarda muacceliyet vade tarihinin gelmesiyle, vadesiz borçlarda alacaklının ifayı talep etmesiyle doğar. Kredi sözleşmelerinde erken muacceliyet şartları da işleyebilir.

Muaccel borç ile müeccel borç farkı nedir?
Muaccel borç vadesi gelmiş ve artık talep edilebilir borçtur; icra takibine ve faize konu olabilir. Müeccel borç ise vadesi henüz gelmemiş, ertelenmiş borçtur; alacaklı bu borcu henüz talep edemez.

Bankada kredi muaccel hale gelirse ne olur?
Banka kalan tüm borcu derhal talep edebilir ve icra takibi başlatabilir. Banka hesapları, taşınmazlar ve araçlara haciz uygulanabilir. Ayrıca gecikme faizi ve icra masrafları borca eklenir.

Kira bedelinde muacceliyet ne zaman doğar?
TBK m. 314 uyarınca sözleşmede belirlenen tarihte muaccel olur. Peşin ödeme kararlaştırılmışsa Yargıtay içtihadına göre her ayın en geç 3. günü akşamına kadar ödenmelidir. Konut kiralarında muacceliyet şartı geçersizdir.

“Muacceliyet kesbeder” ne anlama gelir?
Hukuki metinlerde sıkça geçen “muacceliyet kesbeder” ifadesi “muaccel hale gelir, vadesi gelir” anlamındadır. Örneğin “30 gün içinde ödeme yapılmazsa borç muacceliyet kesbeder” cümlesi, 30 gün sonra borcun istenebilir hale geleceği anlamına gelir.

Yasal Kaynaklar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 90 (Muacceliyet), m. 139 (Takas), m. 149 (Zamanaşımı) —
mevzuat.gov.tr
Yargıtay 12. HD — İbraz edilmeden muacceliyet doğmaz
Yargıtay 9. HD — Yıllık izin ücreti fesihle muaccel olur
Yargıtay HGK — Haksız azilde vekalet ücreti muacceli

SanalHukuk.org
Herkes İçin Adalet — Türkiye’nin Hukuk Bilgi Platformu
© 2026 SanalHukuk.org — Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.


SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Scroll to Top