Rücu, başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği miktarı asıl borçludan geri alma hakkını kullanmasıdır. Türk Borçlar Kanunu m. 78 uyarınca birlikte borçlulardan biri ortak borcu ödediğinde diğer borçlulara rücu edebilir. Günlük hukukta en sık SGK'nın iş kazası sonrası yaptığı ödemeleri işverenden geri alması (SGK rücusu) ve sigorta şirketinin zarar gören adına yaptığı ödemeyi sorumlu tarafa yöneltmesi olarak karşımıza çıkar.

5510 sayılı Kanun m. 21 uyarınca SGK, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya ödediği gelir, tazminat ve masrafları işverenden rücu yoluyla geri alabilir. İşverenin kusuru oranında sorumluluk belirlenir. Rücuen tazminat davası iş mahkemelerinde görülür.

Rücuen tazminat davasında zamanaşımı ne kadardır?

SGK rücusu davalarında zamanaşımı, SGK'nın zarar ve sorumluyu öğrenmesinden itibaren 2 yıl, her halükarda 10 yıldır. Sigorta şirketinin rücu davalarında TBK genel hükümleri uygulanır: zarar ve sorumluyu öğrenmeden 2 yıl, her halükarda 10 yıl. İdare rücusu davalarında ise 1 yıllık özel hak düşürücü süre uygulanır.

Rücu davası hangi mahkemede görülür?

SGK'nın işverene rücu davası iş mahkemesinde görülür. Sigorta şirketinin sigortasız araç sürücüsüne rücu davası asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesinde görülür. İdarenin kamu görevlisine rücu davası ise idare mahkemesinde görülür.

Rücu Ne Demek? SGK Rücusu, İdare Rücusu ve Rücuen Tazminat Davası Rehberi 2026

Q: İdare rücusu nedir?

Anayasa m. 129/5 uyarınca kamu görevlilerinin görevlerini yaparken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılabilir. İdare tazminatı ödedikten sonra kasıt veya ağır ihmal halinde ilgili kamu görevlisine rücu eder. Bu rücu zorunludur; idarenin takdir hakkı yoktur.

Rücu Ne Demek? Rücu Hakkı, Rücuen Tazminat Davası ve SGK Rücusu | 2026

SanalHukuk.org — Herkes İçin Adalet

Borçlar Hukuku · Tazminat · Hukuk Terimleri

Rücu Ne Demek?

Rücu Hakkı, SGK Rücusu, İdare Rücusu ve Rücuen Tazminat Davası Rehberi 2026

Güncelleme: Mart 2026 | Yasal Dayanak: TBK m. 78 · 5510 m. 21 · Anayasa m. 129

Hızlı Yanıt

Rücu, başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği miktarı asıl borçludan ya da birlikte sorumlu olan kişiden geri alma hakkını kullanmasıdır. Günlük hukukta en sık: SGK’nın iş kazasında yaptığı ödemeleri işverenden geri alması, sigorta şirketinin zarar görene ödediği tazminatı sorumludan talep etmesi ve devletin ödediği tazminatı kusurlu memura yöneltmesi biçiminde karşımıza çıkar.

Rücu Nedir? — TBK m. 78

Rücu (Arapça: geriye dönmek, geri almak), hukuki anlamda; bir borcun ödenmesinden birden fazla kişinin sorumlu olduğu durumlarda borcu ödeyen kişinin, diğer sorumlulardan kendi payını aşan kısmı geri alma hakkıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 78. maddesinde birlikte borçlular arasındaki rücu hakkı düzenlenmiştir.

Rücu hakkı; hukuk dalına, taraflara ve ödemenin niteliğine göre farklı kanun hükümleri çerçevesinde işler. Uygulamada en sık karşılaşılan rücu türleri: SGK rücusu, sigorta şirketi rücusu, idare rücusu ve müteselsil borçlular arasındaki rücudur.

TBK m. 78: “Birlikte borçlulardan biri, borcun tamamını ya da kendi payından fazlasını ödeyerek diğer borçluları borçtan kurtarmışsa, ödediği miktar oranında onlara rücu edebilir.”

Rücu Türleri — Kimin Kime Rücu Ettiği

1. SGK → İşverene Rücu (5510 m. 21)

İş kazası veya meslek hastalığında SGK sigortalıya ödeme yapar, ardından işverenin kusuru oranında işverene rücu davası açar. En yaygın rücu türüdür.

2. Sigorta Şirketi → Sorumluya Rücu (Halefiyet)

Sigorta şirketi zarar görene tazminat öder, ardından asıl sorumluya (örneğin kazaya neden olan sürücüye) rücu eder. Kasko şirketinin karşı araç sürücüsüne rücusu tipik örnektir.

3. İdare → Kamu Görevlisine Rücu (Anayasa m. 129/5)

Kamu görevlisinin görev kusurunda vatandaş idare aleyhine dava açar, idare tazminat öder. Kasıt veya ağır ihmal varsa idare ilgili memura zorunlu olarak rücu etmek zorundadır.

4. İşveren → Çalışana Rücu

İşveren, çalışanının üçüncü kişiye verdiği zararı tazmin ettikten sonra çalışanın kusuru oranında rücu hakkını kullanabilir. Kusur oranı bilirkişi tarafından belirlenir.

5. Müteselsil Borçlular Arası Rücu (TBK m. 167)

Müteselsil borçlulardan biri tamamını ödediğinde diğerlerine payları oranında rücu eder. Müteselsil kefillerde kefil borcu ödeyince asıl borçluya rücu eder.

SGK Rücusu — 5510 Sayılı Kanun m. 21

İş kazası ve meslek hastalıklarında SGK’nın rücu hakkı, Türk hukukunda en sık karşılaşılan rücu türüdür. 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi SGK’nın rücu hakkını ve kapsamını düzenlemektedir.

SGK’nın Rücu Edebileceği Haller

— İş kazasının işverenin kastı veya ihmalinden kaynaklanması
— Sigortalının, işverenin kastından kaynaklanan kaza sonucu iş göremezliğe uğraması
— İşyerinin devlet tarafından yürütülen iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı işletilmesi
— Üçüncü kişilerin kastı veya kusuruyla iş kazasına neden olunması (SGK üçüncü kişiye rücu eder)

SGK Rücusunun Kapsamı

— Sigortalıya bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri
— Geçici iş göremezlik ödeneği
— Sağlık giderleri
— Cenaze ödeneği ve ölüm yardımı
— Hak sahiplerine ödenen gelirler

İşverenin Sorumluluğu

Yargıtay içtihadına göre işverenin sorumluluğu kusur oranıyla sınırlıdır. Kusursuz işverenin SGK’ya rücu borcu doğmaz. Ortak kusurda ise kusur oranı bilirkişi raporuyla belirlenir.

Anayasa Mahkemesi Kararı: Anayasa Mahkemesi, devlet üniversitelerine ilişkin malpraktis davalarında tazminatın rücu edilmesi konusunda önemli bir iptal kararı vermiştir. Bu karar kapsamında devlet üniversitelerinin hekim hatası (malpraktis) nedeniyle ödedikleri tazminatı ilgili hekime rücu etmesine ilişkin düzenleme iptal edilmiştir.

İdare Rücusu — Anayasa m. 129/5

Anayasa’nın 129/5. maddesi şu hükmü içermektedir: “Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.”

Vatandaş Neden Doğrudan Memura Dava Açamaz?

Anayasa vatandaşı doğrudan memura karşı dava açmaktan korumuştur. Vatandaş tazminat için idareye başvurur; idare ödedikten sonra kasıt veya ağır ihmal varsa ilgili memura rücu eder.

Rücu Zorunluluğu

İdarenin rücu hakkı takdiri değil, kasıt veya ağır ihmal hallerinde zorunludur. İdare rücu etmezse Sayıştay denetimi ve kamu zararı gündeme gelebilir. Rücu davası idare mahkemesinde görülür.

Hakim Rücusu (HMK m. 46–48)

Hâkimlerin yargılama hatalarından doğan tazminat davaları da Devlet aleyhine açılır. Devlet tazminat ödedikten sonra kusurlu hâkime rücu davası açar. Bu dava, tazminat davasını karara bağlamış olan mahkemede görülür (HMK m. 48).

Rücu Davasında Zamanaşımı ve Yetkili Mahkeme

Rücu Türü	Zamanaşımı	Yetkili Mahkeme
SGK → İşverene Rücu	2 yıl / 10 yıl	İş Mahkemesi
Sigorta Şirketi → Sorumluya Rücu	2 yıl / 10 yıl	Asliye Ticaret/Hukuk
İdare → Kamu Görevlisine Rücu	1 yıl (hak düşürücü)	İdare Mahkemesi
Devlet → Hâkime Rücu	TBK genel	HMK m. 48 — özel mahkeme
Birlikte Borçlular Arası Rücu	TBK genel	Asliye Hukuk

SanalHukuk.org — Rücu ve Tazminat Dilekçe Örnekleri

→ Rücuen Tazminat Davası Cevap Dilekçesi Örneği (SGK Rücusu)

→ Manevi Tazminat Davası Dilekçe Örneği

→ İş Kazası Nedeniyle Maddi-Manevi Tazminat Davası Dilekçe Örneği

→ İşgücü Kaybı Tazminatı Davası Dilekçe Örneği (Trafik Kazası)

→ Hakim Rücusu — HMK m. 46–48 Kapsamında Devletin Hakime Rücu Davası

Sık Sorulan Sorular

Rücu ne demek?

Rücu, başkasının borcunu ödeyen ya da birlikte sorumlu olduğu bir borcu tamamen ödeyen kişinin, diğer sorumlulardan kendi payını aşan kısmı geri alma hakkını kullanmasıdır. TBK m. 78’de düzenlenmiştir.

SGK rücusu nedir?

5510 sayılı Kanun m. 21 uyarınca SGK, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya yaptığı ödemeleri (gelir, tazminat, sağlık giderleri) işverenin kusuru oranında işverenden geri alma hakkına sahiptir. Bu dava iş mahkemesinde görülür.

İdare rücusu nedir?

Anayasa m. 129/5 gereği kamu görevlisinin kusurlu eylemi sonucu vatandaşa ödenen tazminatı, idare kasıt veya ağır ihmal halinde ilgili memura rücu yoluyla geri alır. Bu rücu zorunludur; idarenin takdir yetkisi yoktur.

Rücu davası hangi mahkemede açılır?

SGK rücusu iş mahkemesinde, sigorta şirketi rücusu asliye ticaret/hukuk mahkemesinde, idare rücusu idare mahkemesinde, hakim rücusu ise HMK m. 48 kapsamında özel mahkemede görülür.

“Rücu edilmek kaydıyla” ne anlama gelir?

Anayasa m. 129/5’te geçen “rücu edilmek kaydıyla” ifadesi, devletin kamu görevlisinin kusurlu eylemine bağlı tazminatı ödedikten sonra ilgili kamu görevlisine döneceğini, yani ödediği miktarı geri alacağını ifade eder. Bu bir taahhüt ve zorunluluktur.

Yasal Kaynaklar

6098 sayılı TBK m. 78 (Birlikte borçlular arası rücu), m. 167 (Müteselsil borçlular) —
mevzuat.gov.tr
5510 sayılı SSGSSK m. 21 (SGK rücu hakkı)
T.C. Anayasası m. 129/5 (İdare rucusu)
6100 sayılı HMK m. 46–48 (Hâkim sorumluluğu ve rücu)

SanalHukuk.org

Herkes İçin Adalet — Türkiye’nin Hukuk Bilgi Platformu

İlgili

SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Sanal Hukuk

İlgili

SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Bunlar da İlginizi Çekebilir