SanalHukuk.org — Herkes İçin Adalet
Hukuk Terimleri · Mevzuat
Mülga Ne Demek?
Yürürlükten Kaldırılan Kanun ve Madde — Sarih İlga, Zımni İlga ve Kazanılmış Haklar Rehberi 2026
Güncelleme: Mart 2026 | Kaynak: Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü · mevzuat.gov.tr
Hızlı Yanıt
Mülga, Arapça kökenli bir hukuk terimi olup “yürürlükten kaldırılmış, geçersiz kılınmış” anlamına gelir. Kanun metinlerinde “mülga madde” veya “mülga kanun” ifadesi, o hükmün yeni bir düzenlemeyle artık yürürlükte olmadığını gösterir. Mülga hüküm kural olarak artık uygulanmaz; ancak kazanılmış haklar ve geçiş hükümleri istisnalar yaratabilir.
Mülga Nedir?
Mülga, Arapça “lağvedilmiş, kaldırılmış, ortadan kaldırılmış” anlamındaki kelimedir. Hukuk dilinde mülga; bir kanun maddesinin ya da kanunun tamamının yeni bir yasal düzenlemeyle yürürlükten kaldırılmış olduğunu ifade eder.
Türk kanun metinlerinde mülga hükümler şu şekilde gösterilir:
Madde 5 – (Mülga: 12/1/2011 – 6100/447. md.)
Madde 12 – (Değişik: 17/7/1964 – 506/138 md.; Mülga: 31/5/2006 – 5510/106. md.)
Madde 12 – (Değişik: 17/7/1964 – 506/138 md.; Mülga: 31/5/2006 – 5510/106. md.)
Bu gösterim biçiminde, parantez içinde mülga kararının tarihi ve ilga eden kanunun numarası ile maddesi belirtilir. Böylece hukuki tarihçe korunurken madde numaralandırması bozulmaz.
İlga Türleri: Sarih ve Zımni İlga
Sarih (Açık) İlga
Yeni kanunun eski kanunu açıkça ve adını belirterek yürürlükten kaldırmasıdır. Kanun metninde “… tarihli … sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır” gibi bir hüküm bulunur.
Örnek: 6100 sayılı HMK’nın 447. maddesi, 1086 sayılı HUMK’u açıkça ilga etmiştir.
Zımni (Örtülü) İlga
Yeni kanunun eski kanunla çelişen hükümler içermesi nedeniyle eski hükmün uygulanamaz hale gelmesidir. Kanun metninde açık bir yürürlükten kaldırma ibaresi bulunmayabilir.
Hukuki ilke: “Sonraki kanun öncekini ilga eder” (lex posterior derogat priori)
Önemli İlke: Özel kanun, genel kanunu ilga etmez; genel kanun da özel kanunu ilga etmez. “Özel kanun genel kanuna üstündür” (lex specialis derogat legi generali) ilkesi zımni ilgada belirleyici rol oynar.
Mülga ile İptal Arasındaki Fark
Bu iki kavram sıkça karıştırılmaktadır. Temel fark şudur:
| Özellik | Mülga (İlga) | İptal (AYM Kararı) |
|---|---|---|
| Kim karar verir? | TBMM (yasama organı) | Anayasa Mahkemesi |
| Neden? | Yeni düzenleme ihtiyacı | Anayasa’ya aykırılık |
| Geçmişe etki | Kural: Yok (ileriye etkili) | Olabilir (AYM takdirine göre) |
| Geçerliliği ne olur? | Yürürlükten kalkar | Hükümsüz sayılır |
| Yargı denetimi | Kural: Yok | AYM denetimi zorunlu |
Mülga Hüküm Hâlâ Uygulanabilir Mi?
Kural olarak mülga hüküm yürürlüğe giriş tarihinden itibaren artık uygulanmaz. Ancak üç önemli istisna mevcuttur:
1. Kanunların Zaman Bakımından Uygulanması
Mülga tarihinden önceki olaylara eski kanun uygulanmaya devam eder. Örneğin 818 sayılı Borçlar Kanunu mülga olmuştur; ancak 1 Temmuz 2012 öncesi sözleşmeler için eski kanun uygulanır.
2. Geçici Hükümler
Yeni kanunlar çoğunlukla geçiş hükümleri içerir. Bu hükümler, belli süre veya koşulda mülga hükmün uygulanmaya devam edeceğini açıkça belirtebilir.
3. Kazanılmış Haklar
Mülga tarihinden önce doğan kazanılmış haklara (emeklilik, kıdem tazminatı, mülkiyet vb.) eski hüküm uygulanmaya devam eder. Kanunların geriye yürümezliği ilkesi bu korumayı sağlar.
Türkiye’de Önemli Mülga Kanunlar
Türk hukuk tarihinde pek çok temel kanun yeni düzenlemelerle yürürlükten kaldırılmıştır. Bunların bir kısmı hâlâ geçiş dönemindeki uyuşmazlıklarda gündeme gelmektedir:
818 Sayılı Borçlar Kanunu → 6098 Sayılı TBK (2012)
1 Temmuz 2012 itibarıyla yürürlükten kaldırıldı. 1 Temmuz 2012 öncesi sözleşmeler ve olaylar için eski BK uygulanmaya devam eder. Kira, tazminat ve iş hukuku davalarında sıkça referans verilir.
743 Sayılı Medeni Kanun → 4721 Sayılı TMK (2002)
1 Ocak 2002 tarihinde yürürlükten kaldırıldı. Aile, miras ve eşya hukukunda geçiş dönemi önemlidir. 1 Ocak 2002 öncesi evliliklerde mal rejimi geçişi 4722 sayılı Kanun’la düzenlenmiştir.
1086 Sayılı HUMK → 6100 Sayılı HMK (2011)
1 Ekim 2011 itibarıyla yürürlükten kaldırıldı. Yargılama usulüne ilişkin köklü değişiklikler getirdi. Geçiş hükümleri kapsamında bazı davalar için eski HUMK uygulandı.
765 Sayılı Türk Ceza Kanunu → 5237 Sayılı TCK (2005)
1 Haziran 2005’te yürürlükten kaldırıldı. Ceza hukukunda lehe kanun ilkesi (TCK m. 7/2) gereği kimi zaman eski TCK hükümleri sanık lehine uygulanabilir.
506 Sayılı SSK Kanunu → 5510 Sayılı SSGSSK (2008)
1 Ekim 2008 itibarıyla yürürlükten kaldırıldı. Sosyal güvenlik alanında geçiş dönemine ilişkin pek çok uyuşmazlık hâlâ sürmektedir. İş kazası ve meslek hastalığı davalarında hangi kanunun uygulanacağı kritik önem taşır.
Mülga Kanunlara Nasıl Ulaşılır?
Yürürlükten kaldırılmış kanunlara erişmek için iki resmi kaynak mevcuttur:
mevzuat.gov.tr
Türkiye’nin resmi mevzuat portalı. Hem yürürlükteki hem mülga kanunlara erişilebilir. Mülga maddeler metinde parantez içi notla gösterilir. Arama filtresinde “mülga” seçeneği kullanılabilir.
Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)
İlga eden kanunun yayımlandığı tarihli sayıda, yürürlükten kaldırılan maddeler ve kanunlar açıkça listelenir. Tarihi metinler için Resmî Gazete arşivine başvurulabilir.
SanalHukuk.org — İlgili Mevzuat ve Kanun Değişikliği İçerikleri
Sık Sorulan Sorular
Mülga ne demek?
Mülga, “yürürlükten kaldırılmış, geçersiz kılınmış” anlamına gelen hukuk terimidir. Kanun metinlerinde “mülga madde” veya “mülga kanun” ifadesi, o hükmün yeni bir düzenlemeyle artık yürürlükte olmadığını gösterir.
Mülga kanun hâlâ uygulanır mı?
Kural olarak uygulanmaz. Ancak mülga tarihinden önceki olaylar için eski kanun geçerliliğini korur. Geçiş hükümleri ve kazanılmış haklar da istisnalar oluşturabilir. Ceza hukukunda lehe kanun ilkesi gereği mülga hüküm sanık lehine uygulanabilir.
Sarih ilga ile zımni ilga farkı nedir?
Sarih ilgada yeni kanun eski kanunu açıkça ve adını belirterek yürürlükten kaldırır. Zımni ilgada ise yeni kanun eski kanunla çelişen hükümler içerdiğinden eski hüküm kendiliğinden uygulanamaz hale gelir; kanun metninde açık bir yürürlükten kaldırma ibaresi bulunmayabilir.
Mülga ile iptal arasındaki fark nedir?
Mülga, TBMM’nin yeni kanunla eski kanunu yürürlükten kaldırmasıdır. İptal ise Anayasa Mahkemesi’nin bir hükmü Anayasa’ya aykırı bularak ortadan kaldırmasıdır. İptal kararı geçmişe de etkili olabilirken, mülga hüküm kural olarak yalnızca ileriye etkilidir.
“Madde mülga edilmiştir” ne anlama gelir?
“Madde mülga edilmiştir” ifadesi, ilgili kanun maddesinin başka bir kanunla yürürlükten kaldırıldığını ve artık geçerli olmadığını ifade eder. Kanun metinlerinde parantez içinde mülga tarihi ve ilga eden kanun numarası gösterilir.
Resmi Kaynaklar
T.C. Resmî Mevzuat Portalı —
mevzuat.gov.tr
T.C. Resmî Gazete —
resmigazete.gov.tr
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü — “Mülga” maddesi
mevzuat.gov.tr
T.C. Resmî Gazete —
resmigazete.gov.tr
Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğü — “Mülga” maddesi
SanalHukuk.org
Herkes İçin Adalet — Türkiye’nin Hukuk Bilgi Platformu
© 2026 SanalHukuk.org — Bu içerik genel bilgi amaçlıdır, hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.
Sanal Hukuk
SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
