Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü Değişti: Geçici Tedbir Kararlarında Kapsam Genişletildi (2025)

Makale İçeriği:

Değişiklik Ne Zaman Yapıldı?
Eski ve Yeni Hükümler Karşılaştırması
Yeni Düzenlemenin Getirdikleri
Değerlendirme: Neden Önemli?
Sık Sorulan Sorular (SSS)

📅 Değişiklik Ne Zaman Yapıldı?

5 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 73. maddesinde önemli bir güncellemeye gidildi. Bu değişiklik, özellikle bireysel başvuru süreçlerinde verilen geçici tedbir kararlarının kapsamını genişleterek temel hakların daha etkin korunmasını amaçlıyor.

📊 Eski ve Yeni Hükümler Karşılaştırması

AYM İçtüzüğü Madde 73 – Eski ve Yeni Hükümler Karşılaştırması

Konu Başlığı	Eski Metin	Yeni Metin (05.08.2025)
1. Tedbir Kararı Verilme Şartı	Yaşam ya da maddi/manevi bütünlüğe yönelik ciddi tehlike varsa, tedbir kararı verilebilir.	Temel haklara, özellikle yaşam, maddi ve manevi varlığa yönelik ciddi tehlike varsa karar verilebilir. (Kapsam genişletildi)
2. Komisyonun Rolü	Komisyon, ciddi risk görürse başvuruyu Bölüme gönderir.	“Temel haklara ciddi tehdit” varsa, başvuruyu ivedilikle tedbir kararı verilmek üzere Bölüme iletir.
3. Elektronik Toplantı ile Karar	Düzenleme bulunmamaktaydı.	Yeni düzenleme: Uygun görülürse elektronik toplantı ile karar verilebilir.
4. Kararın Bildirimi	İlgili kişi ve kurumlara bildirilir.	Değişiklik yok.
5. Süre ve Sona Erme	Karardan itibaren esas hakkında karar 6 ay içinde verilmezse tedbir kendiliğinden kalkar.	Değişiklik yok.
6. İfade Biçimi ve Terminoloji	“Yaşam ve maddi/manevi bütünlük” odaklı dar bir anlatım.	Temel haklar çerçevesinde daha geniş ve normatif bir ifade tarzı benimsenmiştir.

🚀 Yeni Düzenlemenin Getirdikleri

Yeni düzenlemeyle birlikte Anayasa Mahkemesi’nin tedbir kararı verme yetkisi şu alanlarda genişletildi ve hızlandırıldı:

Değişiklik Ne Getiriyor?

Yapılan düzenlemeyle birlikte, Mahkemenin geçici tedbir kararı verebilmesi için aranan şartlar yalnızca yaşam veya maddi-manevi bütünlükle sınırlı olmaktan çıkarıldı, artık her türlü temel hakka yönelik ciddi tehdit durumunda da tedbir kararı verilebilecek.

Ayrıca yeni düzenlemeyle:

Komisyonlar, her türlü temel hakka yönelik ciddi tehdit hâlinde kabul edilebilirlik incelemesini derhâl yaparak başvuruyu tedbir kararı verecek Bölüme göndermekle yükümlü hâle geldi.

Bölüm Başkanları, uygun gördüklerinde elektronik ortamda toplantı yaparak da tedbir kararı alabilecek.

✅ Temel haklara yönelik tüm tehditler kapsama alındı.
✅ Komisyonlar, ciddi tehditleri derhal işleme almakla yükümlü kılındı.
✅ Elektronik toplantı ile hızlı karar alma imkânı sağlandı.
✅ Anlatım dili, hak temelli ve kapsamlı hale getirildi.

Bu yönüyle düzenleme, hem başvurucular açısından koruma mekanizmasını güçlendiriyor, hem de Mahkeme’nin pratik işleyişine hız ve esneklik kazandırıyor.

📌 Değerlendirme: Neden Önemli?

Bireysel başvuruların artması, özellikle yaşam hakkı, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma gibi alanlarda geçici tedbirlerin etkin bir koruma aracı haline gelmesini zorunlu kılmıştı. Yeni düzenleme:

📈 Hak ihlali riskinin erken durdurulması
🕐 Karar süreçlerinde hız
🧩 Dijitalleşme ile uyum

sağlayarak bireysel başvurunun ruhuna uygun bir gelişme sunuyor.

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)

Geçici tedbir kararı nedir?
Bir temel hakkın ciddi biçimde ihlal edilme ihtimali olduğunda, Anayasa Mahkemesi’nce başvurunun sonucunu beklemeksizin verilen koruma kararıdır.

Elektronik toplantı nedir?
Artık Mahkeme bölümleri, Başkanların uygun görmesi hâlinde çevrim içi toplantı ile de karar alabilecek.

Kimler geçici tedbir talebinde bulunabilir?
Bireysel başvuru yapan herkes, başvuru dilekçesinde veya sonradan tedbir talebinde bulunabilir.