Cezaevi idaresince verilen ziyaret yasağı ile aile hayatına saygı hakkı ihlal edilmiştir

Anayasa Mahkemesi yeni tarihli kararında cezaevi idaresince bir hükümlü hakkında verilen ziyaret yasağını aile hayatına saygı hakkının ihlali şeklinde değerlendirmiş ve 18 bin lira manevi tazminata hükmetmiştir.

ÖZET:

1- Başvuruya konu süreçte verilen kararlar değerlendirildiğinde başvurucunun çocuğunun yaşı, eyleminin ağırlığı ve A.Ş. hakkında öncesinde herhangi bir ziyaret yasağı uygulanmadığı hususlarının da dikkate alınıp başvurucunun itirazlarına ilişkin olarak müdahalenin haklılığını gösterecek şekilde ikna edici gerekçeler ortaya konulması gerekirken idari ve yargısal merciler tarafından bu yükümlülüğün yerine getirildiğini söylemek güçtür.

2- Bu durumla birlikte başvurucunun çocuğu hakkındaki ziyaret yasağı süresinin en üst sınırdan belirlendiği ve çocuğun menfaati öncelenerek babasıyla ilişkisini sürdürebilmesi ya da bu ilişkiye en az etki edecek şekilde ceza tayini yönünde bir değerlendirme yapılmadığı da gözetildiğinde başvurucunun aile hayatına saygı hakkına yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmadığı kanaatine varılmıştır. Açıklanan gerekçelerle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

Başvurucunun başvuru konusu olay tarihi itibarıyla on yedi yaşında olan çocuğu A.Ş., Çorum L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) hükmen tutuklu olan başvurucuyla açık görüş yapmak için Kuruma gelmiş ve A.Ş’nin X-Ray cihazından geçişi esnasında dış cebi delik olan montunun iç kısmında bir dijital bellek tespit edilmiştir.

Kurum Müdürü; kuruma her türlü iletişim araçlarını sokmaya çalışmak şeklindeki fiil kapsamında A.Ş.nin on iki ay süreyle kurumda yapılacak olan görüşlere kabul edilmesinin kısıtlanmasına karar vermiştir.

A.Ş. dijital belleği cebinde unuttuğunu, cebindeki delikten montunun iç kısmına düştüğünü, belleğin silah/bıçak gibi tehlikeli olmadığını ve getirilen yasağın ölçüsüz olduğunu ileri sürerek söz konusu işleme karşı Çorum İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyet dilekçesi sunmuştur.

İnfaz Hâkimliği, ziyaret yasağının hukuka uygun olduğunu belirterek şikâyet başvurusunun reddine karar vermiştir.

Diğer yandan A.Ş. hakkında infaz kurumuna yasak eşya sokma suçundan Çorum Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturmada A.Ş.nin kasıt ya da taksirinin bulunmadığı ve dijital bellekte yalnızca müzik dosyalarının yer aldığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiştir.

Devam eden süreçte İnfaz Hâkimliğinin şikâyet başvurusunun reddine ilişkin kararı başvurucu ve A.Ş.ye tebliğ edilmiş, her ikisi de karara itiraz etmiştir. İtiraz talebini inceleyen Çorum 1. Ağır Ceza Mahkemesi, kararın usule ve yasaya uygun olduğunu ifade ederek itirazı reddetmiştir.

İlk Değerlendirme

Anayasa Mahkemesi’nce yapılan ilk değerlendirmede söz konusu ziyaret yasağının başvurucunun aile hayatına yönelik bir müdahale niteliğinde olduğuna, bununla birlikte müdahalenin dayanağı olan 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 86. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığına ve infaz kurumunun güvenliğinin sağlanmasına yönelik meşru amacının olduğuna karar verildikten sonra müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığı yönünden inceleme yapmıştır.

İlk Tespitler

Anayasa’nın 19. maddesi gereği hükümlü ve tutukluların özel ve aile hayatına birtakım sınırlamaların getirilmiş olması, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal bir sonucudur. Bu bağlamda idarenin tutuklu ve hükümlülerin özel ve aile hayatına müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu gözetilmelidir. Burada mühim olan ceza infaz kurumunun güvenliğinin sağlanması amacı ile hükümlünün özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında adil bir dengenin sağlanmış olmasıdır.

Başvuru konusu olay bakımından müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığı incelenirken derece mahkemelerinin kararlarında ortaya konulan gerekçeler değerlendirilmeli, müdahaleyi doğuran gerekçelerin inandırıcı bir şekilde ortaya konulup konulmadığına ve müdahalenin ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığına bakılmalıdır.

Çocuğun yüksek yararı

Diğer yandan Anayasa’nın 41. maddesinde ifade edilen çocuğun yüksek yararı, mahkemeler, idari makamlar ve yasama organı tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilkedir. Bu bağlamda çocuklar üzerinde etki doğuracak bir işlem yapılacağı zaman öncelikli olarak bu işlemin çocuğun yararına uygun olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılması, aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından son derece önemlidir.

Başvuruya konu süreçte verilen kararlar değerlendirildiğinde başvurucunun çocuğunun yaşı, eyleminin ağırlığı ve A.Ş. hakkında öncesinde herhangi bir ziyaret yasağı uygulanmadığı hususlarının da dikkate alınıp başvurucunun itirazlarına ilişkin olarak müdahalenin haklılığını gösterecek şekilde ikna edici gerekçeler ortaya konulması gerekirken idari ve yargısal merciler tarafından bu yükümlülüğün yerine getirildiğini söylemek güçtür. Bu durumla birlikte başvurucunun çocuğu hakkındaki ziyaret yasağı süresinin en üst sınırdan belirlendiği ve çocuğun menfaati öncelenerek babasıyla ilişkisini sürdürebilmesi ya da bu ilişkiye en az etki edecek şekilde ceza tayini yönünde bir değerlendirme yapılmadığı da gözetildiğinde başvurucunun aile hayatına saygı hakkına yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmadığı kanaatine varılmıştır. Açıklanan gerekçelerle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

Karar metni için (Erdal Şahin, B. No: 2019/6906, 21/6/2023, § …)