Anayasa Mahkemesi’nden HMK Madde 166/1 İptali: Dava Birleştirme Kararı ve Kanuni Hakim Güvencesi

Yayın Tarihi: 25 Eylül 2025
Kategori: Hukuk Haberleri | Anayasa Mahkemesi Kararları

Davaların birleştirilmesine dair HMK m. 166/1 hükmündeki “… ve bu karar diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresi Anayasa’ya aykırı görülerek iptal edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 166/1’de yer alan dava birleştirme hükmündeki “… ve bu karar diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresini, kanuni hakim güvencesine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etti.

Karar, 25 Eylül 2025 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandı ve dava birleştirme süreçlerinde mahkemeler arası yetki bağımsızlığını güçlendirecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Resmi Gazete Karar Metni

İptal Edilen Hüküm Nedir?

HMK Madde 166/1, aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış, bağlantılı davaların birleştirilmesini düzenler. İlgili hüküm şu şekildedir:

HMK Madde 166/1: Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir. Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.

AYM, bu maddenin son cümlesindeki “ve bu karar diğer mahkemeyi bağlar” ibaresini, Anayasa’nın adil yargılanma hakkı (Madde 36) ve kanuni hakim güvencesi ilkelerine aykırı bularak iptal etti.

AYM’nin İptal Gerekçesi

AYM’nin gerekçeli kararında öne çıkan noktalar şunlardır:

1. Kanuni Hakim Güvencesi: Anayasa’nın 36. maddesi, herkesin kanunen yetkili ve bağımsız bir mahkemede yargılanma hakkını garanti altına alır. İptal edilen ibare, ikinci mahkemenin birleştirme kararını otomatik olarak bağlayıcı kılarak, tarafların yetkili mahkemede yargılanma hakkını kısıtlıyordu.
2. Mahkeme Bağımsızlığı: Birleştirme kararının diğer mahkemeyi bağlaması, yargı bağımsızlığına zarar verebilir. Mahkemeler, birleştirme taleplerini kendi yetki ve görev sınırları içinde özgürce değerlendirebilmelidir.
3. Adil Yargılanma İlkesi: İbare, tarafların itiraz hakkını dolaylı olarak sınırlıyor ve usul ekonomisine aykırı sonuçlar doğurabiliyordu.

Kararın Pratik Etkileri

• Dava Birleştirme Süreçleri: İptal ile birlikte, birleştirme kararları artık diğer mahkemeleri otomatik olarak bağlamayacak. Mahkemeler, birleştirme taleplerini kendi yetki ve görev sınırları içinde değerlendirecek.
• Avukatlar İçin: Dava takibinde yetki itirazları ve birleştirme talepleri daha dikkatli hazırlanmalı. Taraflar, birleştirme kararlarına karşı daha etkin itiraz yollarına başvurabilecek.
• Yargı Verimliliği: Karar, yetki uyuşmazlıklarını azaltarak uzun vadede yargı süreçlerini hızlandırabilir.
• Yürürlük Tarihi: İptal kararı, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 6 ay sonra, yani 25 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.

Sonuç

AYM’nin HMK Madde 166/1 iptali, kanuni hakim güvencesini ve yargı bağımsızlığını güçlendiren tarihi bir adım. Türkiye’de adalet sisteminin temel ilkelerine vurgu yapan bu karar, dava birleştirme süreçlerinde daha adil ve şeffaf bir yaklaşımı teşvik edecek.

Tam metin için: Resmi Gazete

SanalHukuk.org ile güncel hukuk haberlerini takip edin!
Etiketler: AYM Kararı, HMK Madde 166, Kanuni Hakim Güvencesi, Dava Birleştirme, Adil Yargılanma

İletişim: info@sanalhukuk.org |