Hükümlüye tebligat nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesi; hükümlüye zorunlu olarak vasi atanmasının hükümlünün korunması amacı bakımından gerekli olmadığı gerekçesiyle TMK’nın 407/1 maddesini n iptaline karar verdi.

23 Haziran 2023

“AYM KARARLARI”

TMK.nun 407. maddesinde aynen; “Bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkum olan her ergin kısıtlanır. Cezayı yerine getirmekle görevli makam, böyle bir hükümlünün cezasını çekmeye başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür” hükmüne yer verilmiştir.
Diğer taraftan İİK. nun 54/1. maddesinde ise; “Mümessili olmayan bir tutuklu veya hükümlü aleyhine takipte, mümessil tayini vesayet makamına ait olmadıkça, icra memuru bir mümessil tayin etmesi için kendisine münasip bir mühlet verir ve takibi bu sürenin bitmesine bırakır. Bu mühlet içinde temsilci tayin edip bildirmeyen tutuklu veya hükümlü hakkında takibe devam olunur ” düzenlemesi yer almıştır.
Alacaklı tarafından başlatılan genel haciz yoluyla takipte örnek 7 ödeme emrinin borçluya cezaevinde tebliğ edilmesi halinde borçlu tarafa icra müdürlüğünce İİK 54. madde uyarınca bir temsilci bildirmesi için muhtıra tebliğ edilerek borçlunun anılan maddeye uygun biçimde bir temsilci tayin edip icra dairesine bildirilmesi istenmelidir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, 1 yıl ve daha uzun süreli mahkumiyet halinde, kişinin kısıtlanması ve kendisine vasi atanması gerekmektedir. Bundan sonra hükümlü adına yapılacak tebligatlar vasisine yapılarak geçerlilik kazanacaktır. Bu husus kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece re’sen gözetilmesi gerekmektedir.

İLGİLİ YARGITAY KARARLARI

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2013/16024 E. , 2013/23497 K.
Y.10.HD, E: 2015/19928, K: 2017/8006, KT: 16.11.2017.
Y.10.HD, E: 2015/19928, K: 2017/8006, KT: 16.11.2017.
Y.10.HD, E: 2015/19928, K: 2017/8006, KT: 16.11.2017.
Yargıtay 12. 2016/22915 K.
Yargıtay 12. Hukuk 2016/11355 K.
Yargıtay 12. Hukuk 2015/27750 K.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 27. maddesinde yer bulan “Hukuki Dinlenilme Hakkı” gereğince davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hakkın yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir. Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir.
Anayasanın 36. maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukukî dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir. Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir.
Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkının, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususları içerdiği açıktır. Bilgilenme hakkı, yargılamanın içeriğine dair tam bir bilgi sahibi olmanın yanında gerek karşı tarafın gerekse de yargı organlarının dosya içeriğine yapmış oldukları işlemleri öğrenmelerini kapsar. Bilgilenme/bilgilendirme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için gönderilecek tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekmektedir. Ayrıca bu hak sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil, yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu kapsamda devam eden bir yargılamada tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp, yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir. Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme, yani açıklama yapma hakkı da hukuki güvenceye bağlanmaktadır. Böylece davanın her iki tarafına eşit şekilde açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır. Açıklamada bulunma hakkı, tarafların, yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalara karşı itiraz edebilmelerini ve davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.
Hal böyle olunca, davalı …’in ceza yargılaması sonucunda tutuklandığı, hakkında verilen mahkumiyet kararının kesinleştiği ve hükümlü olarak cezaevinde bulunduğu, bu nedenle Antalya 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 14.12.2012 gün ve 2012/1182 E., 2012/1470 K. sayılı kararı ile oğlu …’in kendisine vasi olarak atandığı, dava dilekçesinin davalı …’e cezaevinde tutukluğu olduğu dönemde tebliğ edildiği bunun dışında ilk karar, bozma kararı, direnme kararı, direnme kararını temyiz dilekçesinin ise vasi olarak atanan oğlu …’e tebliğ edilmek istendiği ancak tebliğ evrakının tebliğ imkansızlığı nedeniyle bila ikmal iade edildiği, direnme kararı ile direnme kararının temyizine dair dilekçelerin ise Tebligat Kanunun 35. Maddesine göre tebliğ edildiği görülmüş olup mahkemece usulüne uygun tebligat yapılmadığı anlaşılmıştır.
Yapılan açıklamalar karşısında davalı …’e vasi olarak atanan oğlu …’in ikametgah adresinin belirlenmesi bağlamında Antalya 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin 14.12.2012 gün ve 2012/1182 E., 2012/1470 K. sayılı dosyası celp edilerek vasinin anılan mahkemeye bildirdiği ikametgah adresinin belirlenmesi ile bu adrese direnme kararı ve temyiz dilekçelerinin tebliğe çıkarılması, tebligat yapılamaması halinde ise adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki yerleşim adresi araştırılarak bu adrese Tebligat Kanununun 21/2 maddesi hükmünce ilgili belgelerin tebliği sağlanmalı, HUMK’un 433. maddesi çerçevesinde yasal süre beklenildikten sonra dosya yeniden Hukuk Genel Kurulu Başkanlığına gönderilmelidir.

T.C YARGITAY
Hukuk Genel Kurulu
Esas: 2016 / 1006
Karar: 2017 / 1200
Karar Tarihi: 14.06.2017