Maddi Hasarlı Kazada Olay Yerini Terk:ZMSS B.4/f Rücu Hakkına İlişkin Yargıtay İçtihatı

Kararın Özeti

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 13 Şubat 2025 tarihinde verdiği bölge adliye mahkemeleri arasındaki uyuşmazlık giderme kararıyla şu ilkeyi bağlayıcı hale getirdi: ZMSS Genel Şartları B.4/f bendi, salt maddi hasarlı trafik kazalarında da uygulanır; haklı neden olmaksızın olay yerini terk eden sigortalıya, bedensel zarar doğmamış olsa bile sigortacı içe rücu edebilir.

Giriş: Çözüme Kavuşan Dört Yıllık Tartışma

01.06.2015 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) Genel Şartları, B.4/f bendi ile sigortacının sigortalıya rücu edebileceği yeni bir hal öngördü. Fakat madde metni, uygulamada uzun süre tartışmaya yol açtı: Bu hüküm yalnızca bedensel zararlı kazalarda mı geçerliydi, yoksa sırf araç hasarıyla sonuçlanan kazalarda da uygulanabilir miydi?

İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, hükmü yalnızca bedensel zararlı kazalara özgü sayarak maddi hasarlı davalarda rücu taleplerini reddederken; İstanbul, Antalya, Ankara ve Sakarya bölge adliye mahkemeleri tam karşı yönde kararlar verdi. Mahkeme içtihatları arasındaki bu köklü çelişki, 5235 sayılı Kanun’un 35/3. maddesi kapsamında uyuşmazlık giderme yolunu açtı.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 13.02.2025 tarihli ve E. 2024/11202, K. 2025/2473 sayılı kararıyla uyuşmazlığı oy birliğiyle giderdi: Maddi hasarlı trafik kazalarında dahi olay yerini terk, ZMSS B.4/f kapsamında içe rücu sebebidir. Bu makale, kararın hukuki temelini, BAM uygulamalarının neden ayrıştığını ve kararın pratik sonuçlarını 40 yıllık hukukçu gözüyle ortaya koymaktadır.

Yasal Çerçeve: KTK m. 95/2 ve ZMSS Genel Şartları

İçe Rücunun Hukuki Dayanağı

Karayolları Trafik Kanunu’nun 95/2. maddesi uyarınca sigortacı, tazminat yükümlülüğünü azaltan ya da ortadan kaldıran halleri zarar görene karşı ileri süremez; ancak zarar görene yaptığı ödemenin ardından sigorta sözleşmesi ve ilgili kanun hükümleri çerçevesinde sigorta ettirenine rücu edebilir. Sigortacının bu içe rücu hakkı, kaynağını sigorta sözleşmesinden almaktadır: Sigortacı, sözleşmede öngörülen sınırlar dahilinde kendi âkidine dönmektedir.

01.06.2015 Öncesi ve Sonrası: Belirleyici Fark

01.06.2015 tarihinden önce düzenlenen poliçelere ilişkin ZMSS Genel Şartlarının B.4. maddesi, rücu nedenleri arasında olay yerinin terk edilmesini saymıyordu. Bu nedenle eski tarihli poliçeler kapsamındaki kazalarda sigortacı, yalnızca bu gerekçeyle sigortalısına rücu edemeyecektir; kararın uygulama alanı 01.06.2015 sonrası poliçelerle sınırlıdır.

01.06.2015 sonrasında yürürlüğe giren Genel Şartların B.4/f bendi şöyle düzenlenmiştir:

Metnin Neden Tartışmalı Olduğu

Yargıtay’ın da kararında açıkça belirttiği üzere, B.4/f “çok iyi kaleme alınmamış” bir maddedir. İstisna hükmünün (“tedavi veya yardım amaçlı sağlık kuruluşuna gitme…”) madde metninin başına yazılması, sanki tüm hükmün yalnızca bedensel zararlı kazalara özgü olduğu izlenimini yaratmıştır. Oysa istisnalar asıl kuralın kapsamını değil, yalnızca kuralsız terk halini dışarıda bırakacak mazeretleri tanımlamaktadır.

Bölge Adliye Mahkemeleri Arasındaki Derin Çelişki

Uyuşmazlık giderme başvurusuna konu kararlar incelendiğinde, ülke genelindeki istinaf yargısının ikiye bölündüğü görülmektedir.

Bu ayrışma, aynı kaza koşulları altında farklı BAM çevresindeki sigortalılar arasında köklü hak eşitsizliğine yol açıyordu. Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu, durumu 5235 sayılı Kanun’un 35/3. maddesi kapsamında Yargıtay’a taşıdı.

Yargıtay’ın Hukuki Çözümlemesi

1. Madde Metninin Doğru Yorumu

Yargıtay’a göre B.4/f’nin doğru okunuşu şudur: Madde, maddi ya da bedensel hasara neden olan tüm trafik kazalarında olay yeri terkini ve gerekli belge düzenleme yükümlülüğüne aykırılığı rücu sebebi saymaktadır. Bedensel zarara ilişkin ifade, yalnızca bu türdeki kazalarda tanınan ek mazeret gerekçelerini (sağlık kuruluşuna gitme, can güvenliği) düzenlemek amacıyla madde metnine girmiştir. Maddi hasarlı kazalarda bu mazeretlerin madde metninde açıkça zikredilmemiş olması, olay yeri terkinin rücu sebebi olmadığı anlamına gelmez; aksine maddi hasarlı kazalarda geçerli mazeret alanı daha dardır.

2. Sigortacının Durumunu Ağırlaştırma Gerekçesi

Kaza yerinin terk edilmesi, sigortacının durumunu nesnel olarak ağırlaştırmaktadır. Sürücü olay yerinde olmadığında kaza tespit tutanağı polis tarafından resen düzenlenebilir; ancak alkol raporu artık hiçbir surette alınamaz. B.4/f’nin (b) ve (c) bentleri, ehliyetsiz ve alkollü sürücü hallerini ayrıca rücu sebebi sayar. Olay yerini terk eden sürücü, bu hallerin tespitini fiilen imkânsız kılmakta; sigortacının olası rücu haklarını kullanmasının önünü kapatmaktadır. Makul bir sürücünün kaza sonrası olay yerinde kalması bu nedenle meşru bir beklentidir.

3. Hükmün Bağlayıcılığı ve Kapsamı

5235 sayılı Kanun’un 35. maddesi çerçevesinde verilen uyuşmazlık giderme kararları, Yargıtay’ın iç hiyerarşisinde bağlayıcı nitelik taşır. Bölge adliye mahkemelerinin bu ilkeye aykırı kararları, bölge içi uyuşmazlık mekanizmaları veya temyiz yoluyla denetlenebilecektir.

İspat Yükü: Kim Ne İspat Edecek?

Kararın en kritik pratik boyutu ispat yükünün dağılımına ilişkindir. Yargıtay bu konuda net bir çerçeve çizmiştir:

Antalya BAM’ın somut örneği bu ilkeyi net biçimde sergiliyor: Araçta hasta yolcu olduğunu öne süren sigortalının, bu gerekçeyle kendisinin sağlık kuruluşuna gitmediği ve kaza yerini bırakırken tanıkların da polikliniğe kendiliğiyle gittiği tespit edilince rücu koşulları gerçekleşmiş kabul edildi (Antalya BAM 11. HD, 2021/742 E., 2023/372 K.).

Mazeret Olabilecek Zorunlu Haller: Neler Sayılır?

Yargıtay, zorunlu hallerin madde metninde sayılan örneklerle sınırlı olmadığını, sınırlı sayı (numerus clausus) ilkesinin geçerli olmadığını açıkça vurgulamıştır. Bununla birlikte kabul görmesi en olası durumlar şöyle sıralanabilir:

Kararın Yargısal Uygulama Çerçevesi

Durum	Poliçe Tarihi	Rücu Mümkün mü?
Maddi hasarlı kaza + olay yeri terk	01.06.2015 sonrası	✅ Evet
Bedensel zararlı kaza + olay yeri terk (zorunlu hal yok)	01.06.2015 sonrası	✅ Evet
Bedensel zararlı kaza + terk (zorunlu hal: hastane kaydı var)	01.06.2015 sonrası	❌ Hayır
Maddi hasarlı kaza + olay yeri terk	01.06.2015 öncesi	❌ Hayır
Maddi hasarlı kaza, sürücü olay yerinde kaldı	Herhangi	❌ Bu gerekçeyle hayır

Pratik Sonuçlar: Sigortalı, Sürücü ve Sigorta Şirketi Ne Yapmalı?

Sürücüler İçin

Bu karar, Karayolları Trafik Kanunu’nun zaten öngördüğü kaza sonrası bekleme ve tutanak yükümlülüğünü pekiştirmektedir. Artık yalnızca cezai yaptırım değil, doğrudan mali sorumluluk da gündeme gelebilmektedir: Sigorta şirketi, kazayı tazmin ettikten sonra sürücüye ya da araç işletenine dönebilir. Sürücünün olay yerinden zorunlu olarak ayrılması gerekiyorsa durumu kaza tutanağına derhal işletmesi, hastane kaydı veya güvenlik kayıtlarını titizlikle saklaması ve sigorta şirketine en kısa sürede bildirimde bulunması hayati önem taşır.

Sigorta Şirketleri İçin

Kaza tespit tutanağında “firar”, “olay yerinde bulunmadı” gibi tespitler artık yalnızca cezai şikâyet malzemesi değil, aynı zamanda doğrudan rücu davasının hukuki gerekçesidir. Hasar dosyasının oluşturulması aşamasında bu tespitin belgelenmesi ve sigortalıya tebligat yapılarak savunması alınması rücu davasını güçlendirecektir.

Avukatlar İçin

Rücu davasına muhatap sigortalıyı temsil eden avukat için birincil savunma hattı zorunlu hal ispatıdır. Buna ek olarak poliçe tarihinin tespiti (01.06.2015 öncesi/sonrası), kaza tutanağındaki terk tespitinin doğruluğunun sorgulanması ve rücu miktarının hesabının denetlenmesi kritik aşamalar olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç: Madde Metninin Yorumunu Kökten Değiştiren Bir İçtihat

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2025/2473 sayılı kararı, dört yılı aşkın bir istinaf uyuşmazlığını sona erdirerek ZMSS hukukuna önemli bir yorum ilkesi kazandırdı. Artık B.4/f bendinin uygulama alanının yalnızca bedensel zararlı kazalarla sınırlı olduğu savunulamaz; bedensel zarar doğmasa dahi sigortalının olay yerini haklı neden olmaksızın terk etmesi içe rücu için yeterlidir.

Kararın dikkat çeken bir diğer boyutu, ispat yükünü sigortalı üzerinde bırakmasıdır. Terk eyleminin belgelenmesi sigortacı için yeterlidir; karşı tarafın savunma yükümlülüğü başlamaktadır. Bu durum, kaza sonrasını titizlikle belgeleyen sigortalıyı koruyan, ihmalkar ya da kötü niyetli terki ise ciddi mali riske sokan dengeli bir yapı ortaya çıkarmaktadır.

Madde metninin iyi kaleme alınmamış olduğu Yargıtay tarafından da kabul edilmiştir. Bu yapısal sorun, ileride genel şartlarda yapılacak bir revizyonu zorunlu kılmaktadır. O güne kadar uygulamanın pusulanın bu içtihada göre çizileceği kesindir.

Kararın Künyesi