İddianamenin hangi hallerde iadesine karar verilir?

İddianamenin hangi hallerde iadesine karar verilir?

CMK’nın 174. maddesinde hangi hallerde iddianamenin iade edileceği sınırlı olarak sayılmıştır.

5271 sayılı CMK’nın 170/2. maddesinde, soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, Cumhuriyet savcısının iddianame düzenleyeceği belirtilmiştir.

➡️ Ceza Yargılamasında İddianame

• İddianamenin İadesi TCK’nun 174. Maddesinde düzenlenmiştir.

• Mahkeme tarafından, İddianamenin verilmesinden itibaren 15 gün içinde TCK 174. Maddede belirtilen eksikler nedeniyle iddianamenin iadesine karar verilebilir.
• Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.
• En geç 15 günlük süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
• Cumhuriyet savcısı, iddianamenin iadesi üzerine, kararda gösterilen eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durumun bulunmaması halinde, yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı mahkemeye gönderir.
• İlk kararda belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna gidilemez.
• İddianamenin iadesi kararına karşı itiraz edebilir mi?
• İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.
• İddianamenin iadesi üzerine yapılan itiraz kapsamında merciinin kararı kesin olduğundan, Cumhuriyet savcısını da mahkemeyi de bağlayacaktır.

İddianamenin iadesi
Madde 174 -(Değişik: 25.5.2005 – 5353/27 md.)
(1) Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;
a)170 inci maddeye aykırı olarak düzenlenen,
b)(Değişik:17.10.2019-7188/20 md.) Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen,
c)(Değişik:17.10.2019-7188/20 md.) Önödemeye veya uzlaştırmaya ya da seri muhakeme usulüne tâbi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde önödeme veya uzlaştırma ya da seri muhakeme usulü uygulanmaksızın düzenlenen,
d)(Ek:17.10.2019-7188/20 md.) Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı olan suçlarda izin alınmaksızın veya talep olmaksızın düzenlenen,
İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir.
(2)Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez.
(3)En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
(4)Cumhuriyet savcısı, iddianamenin iadesi üzerine, kararda gösterilen eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durumun bulunmaması halinde, yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı mahkemeye gönderir. İlk kararda belirtilmeyen sebeplere dayanılarak yeniden iddianamenin iadesi yoluna gidilemez.
(5)İade kararına karşı Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir.

• Yargıtay 3. Ceza Dairesi
• Soruşturma evresinin asıl yetkilisi olan Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez ceza yargılamasının temel amacı olan maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için soruşturmaya başlayacaktır.
• CMK’nın 160/1 maddesinde yer alan “bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hal” ifadesinden anlaşılacağı üzere belli bir suç şüphesine karşı soruşturmaya başlanılabilmesinin maddi koşulu, o suça ilişkin başlangıç şüphesinin var olmasıdır. Başlangıç şüphesinin bulunup bulunmadığını değerlendirme yetkisi, Cumhuriyet savcısına aittir (Veli Özbek, Nihat M. Kanbur, Koray Doğan, Pınar Bacaksız, İlker Tepe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınlar, Ankara, 2011, sayfa 186 ve devamı).
• Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun; 170/3. maddesinde, iddianamede nelerin gösterileceği, 174/1. maddesinde ise iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtilmiştir.
• Savcının değerlendirmesine tabi hususlar iade gerekçesi olamaz. Bu nedenle mahkeme, savcının nitelendirmesine katılmadığını belirterek bir hususu iade konusu yapamaz. Ancak iddianamede bulunması gereken hususlarda bir eksiklik veya yanlışlığa dayanarak iade yoluna gidilebilir.
• İddianamenin iadesi üzerine yapılan itiraz kapsamında merciinin kararı kesin olduğundan, Cumhuriyet savcısını da mahkemeyi de bağlayacaktır.
• Diğer yönden, 5237 sayılı TCK’nın 32 maddesi gerekçesinde belirtildiği üzere, kusur yeteneğini etkileyen bir neden olan akıl hastalığının varlığı durumunda, kişi işlemiş bulunduğu fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamamakta veya işlediği fiille ilgili olarak irade yeteneği önemli ölçüde etkilenmektedir, bu durumda kusurlu olamayacağından hakkında cezaya hükmedilemeyecektir; ancak fiil hukuka aykırı niteliğe sahip olduğundan kişi hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirlerine başvurulacaktır. Maddenin ilk fıkrasında kusur yeteneğini etkileyen bir neden olarak kabul edilen akıl hastalığı ceza sorumluluğu kaldıran bir hal olarak düzenlenmiş, ikinci fıkrasında ise ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak belirtilmiştir.
• Şüphelinin akıl hastası olduğunun anlaşılması, hakkında iddianame düzenlenmesine engel teşkil etmemektedir. Şahsi bir cezasızlık sebebi olması nedeni ile şüpheli hakkında güvenlik tedbiri uygulanmasına ancak suçu işlediğinin yargılama sonucunda sabit görülmesi halinde hükmedileceğinden; Cumhuriyet savcısının takdir yetkisini kullanarak akıl hastalığının etkisiyle suç işleyen fail hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesi mümkün değildir.
• Cumhuriyet savcısı soruşturma aşamasında failin akıl hastası olduğundan şüphelenirse re’sen akıl hastalıkları konusunda uzman bir bilirkişi görevlendirerek fail hakkında bir rapor düzenlenmesini isteyebilecektir(CMK m. 63/3). Ancak akıl hastalığı suçun sübutuyla ilgili bir husus olmadığından soruşturma aşamasında raporun aldırılmaması iddianamenin iadesini gerektirmemektedir.( Yargıtay 3. Ceza Dairesi 2022/20700 E.  ,  2022/6528 K.)

Eksikliği dolayısıyla iade edilmesi gereken iddianame zımnen de kabul edilmiş olsa, artık iade kararı verilemezse de, iddianamedeki bu eksiklik mahkemece giderilmeden hüküm kurulamaz.     Yargıtay 6. Ceza Dairesi 2021/21693 E.  ,  2021/17151 K.

Müştekinin beyanının alınamamış olması iddianamenin iadesi nedeni mi?

CMK’nın 174. maddesinde hangi hallerde iddianamenin iade edileceği sınırlı olarak sayılmıştır. Müşteki Meryem Yıldırım’a ait olan ancak uzun yıllardır boş olarak bulunan tek katlı evin giriş kapısının zorlanmak suretiyle açılarak 6 adet PVC cam çerçevesinin sökülüp çalınmaya kalkışılması şeklinde gerçekleşen somut olayda, müştekinin beyanının alınamamış olmasının, CMK’nın 174. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen iddianamenin iadesi sebepleri arasında yer almadığı gibi, bu hususun -atılı suçların hiçbirisinin takibinin şikayete bağlı olmaması da nazara alındığında- aynı fıkranın (b) bendinde belirtilen, suçun sübutuna etki edecek delillerden de olmaması ve dosya kapsamında, müştekinin uzun yıllardır yurt dışında yaşadığından beyanının alınamadığının, ancak kimlik bilgilerinin belirlendiğinin anlaşılması karşısında, iddianamenin iadesi kararına itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesi nedeniyle kanun yararına bozma istemi yerinde görüldüğü.. ..

Yargıtay 2. Ceza Dairesi         

2021/11760 E.  ,  2021/13654 K.

“İçtihat Metni”

Nitelikli hırsızlık, konut dokunulmazlığını ihlal etme ve mala zarar verme suçlarından şüpheli … hakkında yapılan soruşturma evresi sonunda…. Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 23/10/2020 tarihli ve 2020/14196 soruşturma, 2020/3397 esas, 2020/2749 sayılı iddianamenin iadesine dair….Asliye Ceza Mahkemesinin 02/11/2020 tarihli ve 2020/308 iddianame değerlendirme sayılı kararına yönelik itirazın reddine ilişkin mercii İskenderun 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 11/11/2020 tarihli ve 2020/1036 değişik iş sayılı karar aleyhine Yüksek Adalet Bakanlığınca verilen 16/02/2021 gün ve 20143-2020 sayılı kanun yararına bozma talebine dayanılarak dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19/03/2021 gün ve 2021/29247 sayılı tebliğnamesiyle dairemize gönderilmekle okundu.
Kanun yararına bozma isteyen tebliğnamede;
Her ne kadar …. Asliye Ceza Mahkemesinin 02/11/2020 tarihli kararı ile mağdurun zararının ve şikayetinin bulunup bulunmadığı hususunda beyanı alınmaksızın eksik soruşturmaya dayalı olarak iddianame hazırlandığı gerekçesiyle iddianamenin iadesine karar verilmiş ise de;
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 170/3. maddesinde iddianamede nelerin gösterileceği, aynı Kanun’un 174/1. maddesinde iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesinde yer alan “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.” hükmü uyarınca Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukuki nitelendirmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesi gerekeceği, somut olayda boş olarak bulunan metruk binanın kapısının zorlanmak suretiyle açılarak 6 adet PVC cam çerçevesinin sökülüp çalınması olayına ilişkin başlatılan soruşturma kapsamında, taşınmazın malikinin tespiti için araştırma yapılması, İlgili Tapu Kadastro Müdürlüğü ile yazışma yapılarak binanın malikinin belirlenmesi, şüphelinin ifadesinin alınması, olayda kullanılan el arabasının sahibinin ve müştekinin kardeşinin bilgisine başvurulmasını müteakip iddianame düzenlendiği, uzun yıllardır yurt dışında yaşadığı tespit edilen müştekinin beyanının alınmamasının iddianamenin iadesi sebebi olamayacağı gözetilmeksizin, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesi uyarınca anılan kararın bozulması lüzumu kanun yararına bozma talebine dayanılarak ihbar olunmuştur.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Şüpheli … hakkında hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçlarından, TCK’nın 142/2-h, 35, 116/1 ve 151/1. maddelerinin uygulanması istemiyle düzenlenen 23.10.2020 tarihli ve 2020/2749 sayılı iddianamenin, İskenderun 9. Asliye Ceza Mahkemesince, “Müsnet suça konu olan olayla ilgili mağdurun ikametinde meydana gelen hırsızlık, mala zarar verme ve konut dokunulmazlığının ihlali suçlarına yönelik mağdurun ifadesinin alınmadığı, suça konu olayda mağdurun şikayetinin olup olmadığı ve zararının olup olmadığı hususunda mağdurun beyanının bulunmadığı, bu şekilde eksik soruşturma ile iddianame hazırlandığı” şeklindeki gerekçeyle iadesi kararına itiraz üzerine itirazın reddine karar verilmiş ise de;
5271 sayılı CMK’nın 170/2. maddesinde, soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, Cumhuriyet savcısının iddianame düzenleyeceği belirtilip, 174. maddesinde hangi hallerde iddianamenin iade edileceği sınırlı olarak sayılmıştır. Müşteki Meryem Yıldırım’a ait olan ancak uzun yıllardır boş olarak bulunan tek katlı evin giriş kapısının zorlanmak suretiyle açılarak 6 adet PVC cam çerçevesinin sökülüp çalınmaya kalkışılması şeklinde gerçekleşen somut olayda, müştekinin beyanının alınamamış olmasının, CMK’nın 174. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen iddianamenin iadesi sebepleri arasında yer almadığı gibi, bu hususun -atılı suçların hiçbirisinin takibinin şikayete bağlı olmaması da nazara alındığında- aynı fıkranın (b) bendinde belirtilen, suçun sübutuna etki edecek delillerden de olmaması ve dosya kapsamında, müştekinin uzun yıllardır yurt dışında yaşadığından beyanının alınamadığının, ancak kimlik bilgilerinin belirlendiğinin anlaşılması karşısında, iddianamenin iadesi kararına itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesi nedeniyle kanun yararına bozma istemi yerinde görüldüğünden, (İSKENDERUN) 1. Ağır Ceza Mahkemesinden kesin olarak verilen 11.11.2020 tarihli ve 2020/1036 D. İş sayılı kararın, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesinin 3. fıkrası uyarınca BOZULMASINA, aynı maddenin 4. fıkra (a) bendi uyarınca sonraki işlemlerin itiraz merciince yerine getirilmesine, 05/07/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.