Dilekçe Örnekleri Kira Artışı 2026 Kıdem Tazminatı Ceza Davaları Boşanma İcra Takibi İcra Takip Programı Tüketici Hakları Yargıtay Kararları
POPÜLER

Aleni Yargılanma Hakkı Nedir?

Aleni Yargılanma Hakkı Nedir?


1. Aleni Yargılanma Hakkının Önemi

Aleni yargılanma hakkı, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biridir.
Bu hak sayesinde yargılamalar herkese açık yapılır ve yargı sürecinin şeffaflığı güvence altına alınır.

Adil yargılanmanın gerçekleşip gerçekleşmediğinin denetimi ise yargılamanın aleniyeti ile sağlanacaktır. İşte bu nedenledir ki adil yargılanma her zaman açık yargılanma hakkı ile birlikte düşünülmüş ve düzenlenmiştir.

📌 Amaç:

  • Toplumun yargıya güven duymasını sağlamak
  • Keyfi yargılamaların önüne geçmek
  • Devletin adaleti gerçekten sağladığına dair güveni pekiştirmek

Bu nedenle “adalet mülkün temeli” ifadesi, yalnızca kararın sonucuyla değil, yargılama sürecinin adil ve açık yapılmasıyla da ilgilidir.


2. Aleni Yargılanma Hakkının Tanımı

Geniş olarak aleni yargılanma, yargılamaya katılması zorunlu olan kişilerin dışında kalanların yargılamaya katılma olanağına sahip olmaları anlamına gelir. Zorunlu olan kişilerin bulunması duruşmada açıklığı sağlamaz. Bu kişiler yargılamanın unusurudurlar, bunlarsız duruşmanın adil yargılanma hakkını ortadan kaldırdığı açıktır, ancak ihlal aleni yargılanma yönünde değil adil yargılanmanın diğer unsurları yönünden olacaktır. Bunlarsız yapılan duruşmada silahların eşitliği ilkesinden söz edebilmek mümkün değildir.

Aleni yargılama, duruşmada yer alması zorunlu kişilerin dışında kalanların da davayı izleyebilmesine olanak tanır.
Önemli olan, izleyicilerin duruşmayı görüp, işitebilmesi ve gerektiğinde başkalarıyla paylaşabilmesidir.

Aleni yargılanmada önemli olan katılabilme olanağının bulunmasıdır. Çeşitli sebeplerle duruşmaya kimsenin katılmamış olması aleniyete engel değildir.

👉 Yani, kapalı bir salonda sadece usulen dinleyici bulunması yeterli değildir; aleniyetin gerçek anlamda sağlanması gerekir.


3. Hukuki Dayanaklar

Aleni yargılanma hakkı, hem ulusal hem de uluslararası hukukta güvence altına alınmıştır:

Açıklık, adil yargılanmanın bir unsuru ve teminatı olmakla, insanlığın uzun ve zorlu savaşımları sonucu elde edilmiştir. Hak uluslararası metinlerde özellikle Amerika Birleşik Devletleri Anayasaları’nda yer almıştır.

n eski metin 1789 tarihli Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’dır. Anayasanın 3. maddesinde ‘kimsenin … ya da açık duruşmada itiraf etmedikçe vatana ihanetten suçlu bulunamayacağını’ düzenlemektedir. Yine değişiklikler başlığı altında ve VI. maddede ‘bütün ceza davalarında sanık hızlı ve aleni muhakemeden faydalanır’ hükmüne yer verilmiştir.


10 Aralık 1948 tarihinde Birleimiş Milletler Genel Kurulu’nca kabul ve ilan edilen (R.G.1949 gün 7217 sayılı nüshası.bakınız Dustur III. Tertip, c.30, s.1020)

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin onuncu maddesinde ‘herkes haklarını vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın tespitinde, eşitlikle davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından nesafetle ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir’ hükmüne yer verilmiştir.


4 Kasım 1950 tarihinde Roma’da imza edilen, 3 Eylül 1950 tarihinde yürürlüğe giren (Türkiye tarafından 18 Mayıs 1954 tarihinde onaylanarak 10.03.1954 gün ve 6366 sayılı İnsan Hakları ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesi ve Buna Ek Protokolün Tastiki Hakkında Kanun adı altında yürürlüğe konmuştur. R.G. 19.03.1954 tarih ve 8662 sayılı nüshası, Düstur III. tertip, c. 35, s.1567 ) kısa adıyla Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinin birinci fıkrası ‘her şahıs … ve aleni surette dinlenmesini istemek hakkını haizdir. Hüküm açık celsede verilir.’ Hükmü ile aleni yargılanma hakkının ve ayrıca hükmünde açık celsede verileceğini düzenlemiştir.

Avrupa İnsan Hakları Divanının 18. maddesinde de ‘Divanda duruşmaların herkese açık olarak yapılacağı…’ düzenlenmiştir.


AGİK çerçevesinde ilk kez 1986 Viyana Toplantısının Kapanış Belgesi olan 1989 tarihli Viyana Belgesinde adil yargılanma hakkı kapsamında aleni yargılanma hakkı katılan devletlerce bir üstlenim olarak kabul edilmiştir. (ilke 13.9.)

Kophenag Belgesi Viyana üstlenimine ‘hem ceza hem hukuk davalarını kapsayacak şekilde genişleterek’ yer vermiş (par.5.16) ancak yasayla öngörülen koşullarda ve uluslararası hukuktan kaynaklanan yükümlülüklere ve uluslararası üstlenimlere uygun olarak duruşmaların kapalı yapılabileceği belirtilmiştir. (par.12)

Ayrıca hak Paris Şartında da yer almıştır.


Hukukumuzda aleni yargılanma hakkını mecellede rastlıyoruz. Tanzimat dönemine kadar yapılan duruşmalarda her davayı güvenilir ve dürüst kimselerin dinlediğini ve bunların ‘şuhud’ül -hal’ nitelemesiyle şahit olarak imzalarının alındığı şer’iye sicillerindeki kayıtlardan anlaşılmaktadır. Bu durum bir tür aleni yargılanma şeklinde ifade edilebilir. Ancak bunların her davada bulunmaları söz konusudur ki bu durumda dikkat çekicidir. Şuhud’ül-hal kurumundan başka mecellede hakimin yargılamayı aleni icra edeceği düzenlenmiştir. Aleni yargılanma cezai yargılamada da kabul edilmiştir.

Yine tanzimat dönem sonrası dönemde 1861 tarihli Ticaret Usul Kanununun III. faslından ticari yargılamanın aleniliği yer almıştır. 1876 tarihli Kanun- Esasi de yargılamanın aleniliğine yer vermiştir. (Dustur I. Tertip IV/4 vd) 1879 tarihli usul-i Mu-hakeme-i Hukukiye Kanun-ı Muvakkatın 1917 tarihli Usul-i Muhakeme-i Şer’iye kararnamesinin ikinci faslında yargılamanın aleniliği düzenlenmiştir.

1924 Anayasanında aleni yargılanma hakkına ilişkin 58. madde de ‘Mahkemelerde muhakemât alenidir. Yalnız Usûl-i Muhakemât Kanûnu mûcibince bir muhâkemenin hafiyyen reyânına mahkeme karar verebilir.’ hükmü yer almış,

1961 Anayasanın 135. maddesinde duruşmanın açıklığı ilkesi benimsenmiş,

1982 Anayasasının 141. maddesinde de aleni yargılanma ‘duruşmalar herkese açıktır’ hükmü ile tanınmıştır.

Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun 373 vd. maddelerinde de aleni yargılanma hakkı yer almış ayrıca hükmünde aleni tefhim olunacağı belirtilmiştir.

  • Anayasa m. 141: “Duruşmalar herkese açıktır.”
  • CMK m. 182: “Duruşmalar alenidir.”
  • AİHS m. 6: “Herkes, davasının aleni şekilde görülmesini isteme hakkına sahiptir.”
  • BM İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi m. 10: Adil ve açık yargılama hakkı

Anayasa Mahmemelerinde Açık Yargılama Yapılması Sorunu


6. maddenin uygulama alanına dahil davalarada, 6. madde hükmü anayasa mahkemelerini de bağlamaktadır. Bu durumda elbetteki anayasa mahkemesi önünde görülen davaların özel niteliği gözönüne alınacak ve değerlendirme bu açıdan yapılacaktır. (DEP adına Hatip Dicle v Türkiye ve HEP adına Feridun Yazar, Ahmet Karataş ve İbrahim Aksoy Türkiye)

4. İstisnalar

Aleni yargılama hakkı mutlak değildir. Aşağıdaki hallerde duruşma kapalı yapılabilir:

  • Çocuk sanıkların yargılaması (CMK 185/2)
  • Kamu düzeni ve milli güvenlik
  • Genel ahlakın korunması
  • Mağdurların özel hayatının gizliliği

Özellikle çocuk sanıklar açısından kapalı yargılama, çocuğun üstün yararı gereğidir.


5. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2018 Kararı

Ceza Genel Kurulu’nun 17.04.2018 tarihli, 2017/625 E., 2018/275 K. sayılı kararı, bu konuda önemli bir içtihat oluşturmuştur.

  • Somut olayda sanıklardan biri 18 yaşından küçüktür.
  • Yerel mahkeme buna rağmen duruşmayı açık yapmıştır.
  • Yargıtay 6. Ceza Dairesi kararı bozmuş, yerel mahkeme direnmiştir.
  • Ceza Genel Kurulu, çocuk sanıkların yargılamalarının kapalı yapılması gerektiğine hükmetmiştir.

📌 Kararın önemi: Açık yargılama hakkı, çocuğun üstün yararı gereği sınırlanabilir. Bu, Anayasa ve AİHS’e de uygundur.


6. Sonuç

Aleni yargılanma hakkı, şeffaf ve adil bir yargılamanın temel güvencesidir. Ancak bu hak, özellikle çocuk sanıkların korunması ve toplumun güvenliği gibi üstün yararlar söz konusu olduğunda sınırlanabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2018 tarihli kararı da, çocuğun üstün yararının, aleni yargılanma hakkına istisna oluşturabileceğini açıkça ortaya koymuştur.



Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Aleni yargılanma hakkı nedir?

Aleni yargılanma hakkı, duruşmaların herkesin katılımına açık olmasıdır. Bu sayede yargılamanın şeffaflığı sağlanır ve kamuoyunun yargıya güveni artar.

2. Aleni yargılanma hakkı hangi kanunlarda düzenlenmiştir?

Bu hak, Anayasa m. 141, Ceza Muhakemesi Kanunu m. 182 ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6 ile güvence altına alınmıştır.

3. Aleni yargılanma hakkının istisnaları nelerdir?

Duruşmalar şu hallerde kapalı yapılabilir:

  • Çocuk sanıkların yargılanması (CMK m. 185/2)
  • Devlet güvenliği ve kamu düzeni
  • Genel ahlakın korunması
  • Mağdurun özel hayatının gizliliği

4. Çocuk sanıkların duruşması neden kapalı yapılır?

Çocuk sanıkların korunması için. Açık duruşma, çocuk üzerinde olumsuz psikolojik etkiler yaratabilir. Bu nedenle çocuğun üstün yararı gözetilerek kapalı yargılama yapılır.

5. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2018 tarihli kararının önemi nedir?

Ceza Genel Kurulu, çocuk sanıkların yargılamalarının kapalı yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Açık yargılama hakkı, çocuğun korunması amacıyla sınırlanabilir.


aleni yargılanma hakkı, çocuk sanıkların duruşması, CMK 185/2, kapalı yargılama, adil yargılanma hakkı, Ceza Genel Kurulu 2018



SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Sanal Hukuk – Footer
HTML Snippets Powered By : XYZScripts.com
Yukarı Çık