HSK’dan “Duruşma Planlaması ve İcrası” Genelgesi 2026

HSK’dan “Duruşma Planlaması ve İcrası” Genelgesi (11.03.2026)

Hâkimler ve Savcılar Kurulu, yayımladığı genelge ile yargı mensuplarına önemli hatırlatmalarda bulundu.

HSK’nın Duruşma Planlaması Genelgesi: Ne Anlama Geliyor? (2026)

Hâkimler ve Savcılar Kurulu, 11 Mart 2026 tarihli yazısıyla yargı mensuplarına duruşma yönetimi konusunda kapsamlı bir uyarı ve rehberlik mektubu gönderdi. Peki bu genelge ne diyor, hukuki dayanağı nedir ve uygulamada ne gibi sonuçlar doğurabilir?

Genelgenin Arka Planı

Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) Genel Sekreterliği, E.87742275-010.10-0019-2026-169/22119 sayılı ve 11.03.2026 tarihli yazısıyla tüm dağıtım yerlerine “Duruşma Planlaması ve İcrası” başlıklı bir genelge yayımladı. Belge, güvenli elektronik imzayla imzalanmış olup UYAP sistemi üzerinden doğrulanabilir niteliktedir.

Bu genelge; yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı, yargı etiği, dosya yönetimi, mesai disiplini ve duruşmaların planlı yürütülmesi gibi birden fazla konuyu bir arada ele alması bakımından dikkat çekicidir.

Hukuki Dayanak: 6087 Sayılı Kanun ve Türk Yargı Etiği Bildirgesi

Genelgenin hukuki çerçevesini iki temel belge oluşturmaktadır.

Birincisi, 6087 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kanunu’dur. Bu kanun, HSK’ya yargı mensuplarının mesleki faaliyetlerini denetleme ve yönlendirme yetkisi tanımaktadır. Söz konusu genelge, bu yetkinin kullanımına somut bir örnektir.

İkincisi, HSK tarafından kabul edilen Türk Yargı Etiği Bildirgesi ve bu bildirgenin uygulamasına açıklık getiren Türk Yargı Etiği Bildirgesi Rehberi‘dir. Genelge, özellikle özen ve yetkinlik ilkeleri bağlamında bu iki belgeye açıkça atıf yapmaktadır. Bu atıf, söz konusu düzenlemelerin soyut birer metin olmadığını; somut meslek pratiğine doğrudan etki edecek bağlayıcı kurallar olduğunu ortaya koymaktadır.

Genelgenin Ana Temaları

1. Yargı Bağımsızlığı Bir Ayrıcalık Değil, Sorumluluktur

HSK, genelgenin açılışında Anayasa’daki yargı yetkisine ilişkin hükme atıf yaparak kritik bir çerçeveleme kurmaktadır: Yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı, hâkimlere ve savcılara tanınmış bir ayrıcalık değil; toplumun adalete olan güvenini koruma sorumluluğunun ifadesidir.

Bu vurgu, yargı mensuplarının bağımsızlık zırhının ardına sığınarak mesleki özen yükümlülüklerinden kaçınamayacaklarını açık bir dille ortaya koymaktadır.

2. Her Dosyaya Eşit Titizlik

Genelge, iş yükünden, uyuşmazlığın niteliğinden veya dava değerinden bağımsız biçimde her dosyaya aynı titizlik ve duyarlılıkla yaklaşılması gerektiğini özellikle vurgulamaktadır. Bu ifade, “küçük dava” ya da “önemsiz dosya” gibi bir ayrımın mesleki etik açısından kabul edilemez olduğunu teyit etmektedir.

3. Duruşma Planlamasının Adil Yargılanma Hakkıyla Bağı

Genelgenin dikkat çekici bir diğer boyutu, yargısal faaliyetlerin düzenli ve öngörülebilir biçimde yürütülmesini salt idari bir gereklilik olarak değil, adil yargılanma hakkının fiilî güvencesi olarak tanımlamasıdır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi kapsamında değerlendirilen makul sürede yargılanma hakkı ile bu vurgu arasındaki örtüşme son derece anlamlıdır.

4. Avukatların ve Tarafların Zamanına Saygı

Genelge, duruşma saatlerinin belirlenmesinde dosyanın kapsamı, taraf sayısı ve yapılacak işlemlerin yoğunluğunun dikkate alınması gerektiğini açık biçimde belirtmektedir. Vatandaşların gereksiz külfetten korunması ve avukatların mesleki faaliyetlerini öngörülebilir bir takvim içinde icra edebilmesi bu bağlamda ayrıca vurgulanmaktadır.

Bu düzenleme, barolar ve avukatlık mesleği açısından da son derece önemlidir; zira belirsiz veya sürekli ertelenen duruşma saatleri, avukatların birden fazla dosyayı yönetmesini fiilen olanaksız kılabilmektedir.

5. Gecikmenin Algısal ve Hukuki Sonuçları

HSK, yargılama süreçlerinin gereksiz uzamasının yalnızca bireysel hak kaybına değil, aynı zamanda “adalete erişimin zorlaştığı yönünde bir algı oluşmasına” da yol açtığını kabul etmektedir. Bu ifade dikkat çekicidir; zira kurul, somut hak ihlalinin ötesinde meşruiyet krizine ilişkin bir farkındalığı da resmi bir belgede dile getirmiş olmaktadır.

Uygulamada Ne Değişebilir?

Bu genelge, yargı mensuplarına yönelik bağlayıcı bir metin olmakla birlikte doğrudan yaptırım öngören bir düzenleme niteliği taşımamaktadır. Bununla birlikte, HSK’nın denetim ve disiplin süreçlerinde bu genelgedeki ilkelere atıf yapılması artık daha olası hale gelmiştir.

Pratik açıdan bakıldığında şu değişimler beklenebilir:

Duruşma saatlerinin gerçekçi biçimde planlanması, yani aynı saate çok sayıda taraf çağırılması uygulamasının azalması beklenmektedir. Gereksiz ara kararlar ve “sonraki duruşmaya” ertelemelerinin disiplin soruşturmalarında dikkate alınabilecek belgeler olarak değer kazanması da mümkündür. Ayrıca Yargıtay bozma kararlarında ve AİHM başvurularında bu genelgeye dayanan gecikmeme savunması ya da tersi argümanlar gündeme gelebilecektir.

Vatandaş ve Avukat Perspektifinden Önemi

Dava takibi yapan her vatandaş için bu genelgenin pratik bir anlamı vardır: Mahkemenizin duruşma saatine uymadığı, aynı saate çok sayıda dava çağırdığı veya gereksiz ertelemeler yaptığı durumlarda bu genelge, şikâyet dilekçenizin hukuki dayanağı olarak kullanılabilir.

Avukatlar açısından ise bu belge; adliye yönetimine veya HSK’ya yapılacak başvurularda somut bir referans kaynağı işlevi görebilir.

Sonuç

HSK’nın bu genelgesi, yargı sisteminin etkin işleyişine ilişkin kurumsal bir öz eleştiri belgesi olarak da okunabilir. Sorunun farkında olunduğu resmi düzeyde kabul edilmiş; çözüm ise yargı mensuplarının bireysel özen ve planlama sorumluluğuna bırakılmıştır.

Sistemik reform tartışmaları sürerken, bu genelgenin hem hâkimler hem de vatandaşlar açısından somut sonuçlar doğurması için hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Bu makale sanalhukuk.org tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki danışmanlık yerine geçmez.