Fazla Mesai İspatı: Bordro İmzalı Olsa Bile Tanıkla İspat Mümkün mü?

Fazla Çalışma Nedir?

• Haftalık 45 saatin üstünde yapılan çalışmaya fazla çalışma denir.
• Fazla çalışma ücreti %50 zamlı alınır.
• İşçi talep ederse fazla çalışmalarının karşılığında serbest zaman kazanabilir. İşveren talep edemez. Serbest zamanda da aynı oranlarda serbest zaman kazanılır.%25/%50
• Bir yıllık fazla çalışma 270 saatten fazla olamaz.

Fazla Sürelerle Çalışma

• Haftalık 45 saatin altında çalışan işyerlerinde haftalık çalışma süresi ile 45 saatin arasındaki çalışmaya fazla sürelerle çalışma denir.
• Fazla sürelerle çalışma ücreti %25 zamlı alınır.
• Fazla sürelerle çalışma ile Fazla çalışma birbirinden farklı kavramlar olup işçinin alacağı ücret de farklılık göstermektedir.

Fazla Çalışma Yaptırılamayacak Haller

• Gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.
• 18 yaşını doldurmamış işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
• Kısmı süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.
• Gebe ve emziren işciye fazla çalışma yaptırılamaz.
• Maden ve yeraltı işçilerine fazla çalışma yaptırılamaz.

• İş sözleşmelerinde fazla çalışma ücretinin aylık ücrete dahil olduğu yönünde kurallara sınırlı olarak değer verilmelidir.
• Yargıtay, yıllık ikiyüzyetmiş saatle sınırlı olarak söz konusu hükümlerin geçerli olduğunu kabul etmektedir.
• Günlük çalışma süresinin onbir saati aşamayacağı yasada emredici şekilde düzenlendiğine göre, bu süreyi aşan çalışmaların denkleştirmeye tabi tutulamayacağı, zamlı ücret ödemesi veya serbest zaman kullanımının söz konusu olacağı kabul edilmelidir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/9569 E. , 2021/13667 K. ve 2016/1547 E. , 2019/10591 K. sayılı kararları, fazla mesai ücretinin ispatı konusunda önemli bir emsal oluşturmuştur. Peki, “Bordro imzalı olsa bile fazla mesai tahakkuk etmemişse, tanıkla ispat mümkün müdür?” İşte detaylar…

---

Fazla Mesai Nasıl İspatlanır? Yargıtay’ın Yaklaşımı

Fazla mesai ücreti alacağını talep eden işçiler, genellikle bordro kayıtlarının kesin delil olarak kabul edilmesi nedeniyle zorluk yaşamaktadır. Ancak Yargıtay’ın son kararları, bordronun tek başına kesin ispat aracı olmadığını vurgulamıştır.

1. Bordro İmzalı Olsa Bile Fazla Mesai Gösterilmiyorsa Ne Olur?

• Bordro, işçi tarafından imzalanmış olsa bile, eğer fazla mesai ücreti tahakkuk etmemişse (yani bordroda fazla mesai kalemi yoksa veya eksikse), işçi tanık beyanlarıyla fazla mesai yaptığını ispatlayabilir.
• Yargıtay, “Bordro imzası, fazla mesainin ödendiğine dair mutlak kanıt değildir” yaklaşımını benimsemiştir.

2. Tanıkla Fazla Mesai İspatı Mümkün mü?

• Evet, mümkün! Yargıtay’a göre, işçi iş arkadaşlarının ifadeleri, e-posta yazışmaları, mesai çizelgeleri veya kamera kayıtları gibi delillerle fazla mesai yaptığını kanıtlayabilir.
• Özellikle kayıt dışı çalışma durumlarında tanık beyanları kritik önem taşır.

3. TELEFON GPRS kayıtları delil olarak değerlendirilir mi?

• Fazla mesainin ispatında diğer delillerle birlikte TELEFON GPRS kayıtlarının da delil olarak değerlendirilmesi gerekir.
• Mahkemece davacıya ait delil kısmında bildirilen telefon GPRS kayıtları, araç kayıtları, işverene haftalık sunulan raporlar celbedilerek tüm deliller birlikte değerlendirilerek fazla çalışma alacağı hakkında hüküm kurulması gerekir.
• Yargıtay 9. Hukuk Dairesi         
  2017/797 E.  ,  2020/16600 K.
• Kararın Tamamı İçin Tıklayın

---

İşçi ve İşveren Açısından Sonuçlar

İşçiler İçin:

✅ Bordro imzalı olsa bile bazı durumlarda fazla mesai alacağınızı tanıkla ispatlayabilirsiniz.(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin, 2016/1547 E. , 2019/10591 K. Sayılı Kararı)
✅ Mesai kayıtlarınızı, talimat e-postalarınızı veya çalışma saatlerinizi gösteren belgeleri saklayın.
✅ İş arkadaşlarınızın ifadeleri, mahkemede güçlü bir delil olabilir.

İşverenler İçin:

⚠️ Bordrolarda fazla mesai ücretlerini doğru ve açık şekilde göstermelisiniz.
⚠️ İmzalı bordro tek başına yeterli değildir. Eksik ödeme durumunda tanık delilleriyle karşılaşabilirsiniz. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin, 2016/1547 E. , 2019/10591 K. Sayılı Kararı)
⚠️ Çalışma saatlerini düzenli kayıt altına alın ve çalışan onayını mutlaka alın.

---

Yargıtay Kararları ve Dayanakları

📌 Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2021/9569 E. , 2021/13667 K. Sayılı Kararı:
“Bordroda fazla mesai ücreti tahakkuk etmemişse, işçi tanıkla ispat yoluna gidebilir.”

İhtirazi Kayıt Varsa Her Türlü Delille İspatı Mümkün

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir.

Bordroların İmzalı ve İhtirazi Kayıtsız Olması Durumunda Yazılı Delil ile İspat Edilebilir.

Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille ispatlaması gerekir.

Bordrolarda tahakkuk bulunmasına rağmen bordroların imzasız olması halinde ise, varsa ilgili dönem banka ve tüm ödeme kayıtları celp edilmeli ve ödendiği tespit edilen miktarlar yapılan hesaplamadan mahsup edilmelidir.

• Bordronun imzalı olması, fazla mesai ücretinin ödendiğine dair kesin bir kanıt oluşturmaz.
• Eğer bordroda fazla mesai ücretinin tahakkuk etmediği anlaşılıyorsa (yani bordroda fazla mesai kalemi yoksa), çalışan tanık beyanlarıyla fazla mesai iddiasını ispatlayabilir.
• Bu karar, işçinin lehine bir yaklaşım benimseyerek, bordronun mutlak delil olmadığını vurgulamıştır.
• https://karararama.yargitay.gov.tr/

📌Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin, 2016/1547 E. , 2019/10591 K. Sayılı Kararı:
“Fazla mesainin varlığı, tanık beyanlarıyla kanıtlanabilir.”

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.
Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir.

Herkesçe bilinen genel bazı vakıalar

Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada göz önüne alınabilir.

İşin niteliği ve yoğunluğu

İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.
İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille yapılabilir.

Somut uyuşmazlıkta, davalı vekili tarafından temyiz dilekçesi ekinde davacıya ait ücret bordroları ve banka dekontları sunulmuştur. Dairemizin ve Hukuk Genel Kurulunun yerleşik uygulaması gereğince, hakkı ortadan kaldıracak nitelikteki bu belgeler temyiz dahil her aşamada sunulabilir.

• Benzer şekilde, fazla mesainin varlığının tanıkla ispat edilebileceği kabul edilmiştir.
• İşverenin bordro düzenleme yükümlülüğüne rağmen, bordroda fazla mesai gösterilmiyorsa, işçinin sözlü kanıtlarla (tanık, e-posta, kayıtlar vb.) iddiasını desteklemesi mümkündür.

Bordroda fazla mesai çalışmaları karşılığı ücretin göstermelik ve sembolik olarak gösterilmesi

1-Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin, 2016/1547 E. , 2019/10591 K. Sayılı Kararı:

Bordro imzalı olsa da bordroda fazla mesai çalışmaları karşılığı ücret göstermelik ve sembolik olarak gösterilmiş ise, bu durumda da işçi tanıkla daha fazla mesai yaptığını kanıtlarsa, bu halde fark ücretleri hesaplanmalıdır. Başka bir anlatımla, işverence işçilerin fazla çalışma ücreti talep etmesine engel olacak şekilde sembolik fazla çalışma tahakkukları yapılırsa bu aylar fazla çalışma hesabından dışlanmaz ancak yapılan fazla çalışma ödemeleri tespit edilen fazla çalışma ücreti alacağından mahsup edilir.

Not:Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun son kararlarında bu görüşden döndüğü görülmektedir

2-) Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2014/37967E2016/8728 K.

“Bordro imzalı olsa da bordroda fazla mesai ve tatil çalışmaları karşılığı ücret göstermelik ve sembolik olarak gösterilmiş ise bu durumda da işçi tanıkla daha fazla mesai ve tatillerde çalıştığını kanıtlarsa, bu durumda fark ücretleri hesaplanmalıdır.“

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi         2017/23154 E.  ,  2019/14765 K.

“Davalı tarafından 2011 yılı Nisan ayı öncesi için sunulan 2009 yılı Eylül, Ekim, Kasım, Aralık, 2010 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan ve Haziran ayları bordrolarında fazla mesai ücreti alacak satırlarının karşısında “yok” ibaresine yer verildiği, davacı tarafından bu bordroların itirazi kayıt konulmadan imzalandığı, davacının imza itirazı üzerine yapılan imza incelemesi neticesinde bordrolardaki imzaların davacıya ait olduğunun tespit edildiği anlaşıldığından, bu bordroların ait olduğu dönemlerde fazla mesainin bulunmadığı, imzalı ücret bordrolarının aksinin de tanık beyanı ile ispat edilemeyeceği göz önünde bulundurularak, 2011 yılı Nisan ayı öncesinde anılan bordroların ait olduğu aylar dışlanarak, kalan süreler yönünden tanık beyanlarına göre fazla mesai ücreti hesaplanarak bir karar verilmesi gerekir.”

Konya BAM 8. Hukuk Dairesi’nin 2019/1081 E. ve 2020/213 K. Sayılı karari

0 veya boş olması ile ilgili Konya BAM 8. Hukuk Dairesi’nin 2019/1081 E. ve 2020/213 K. Sayılı kararı var. Bu karar tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir demektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin belirttiğiniz kararları, fazla mesai ücretinin ispatına ilişkin önemli içtihatları ortaya koymaktadır.

Hukuki Sonuçlar ve Pratik Etkileri:

• İşçi Lehine Esneklik: Yargıtay, işçinin fazla mesai alacağını ispatlamasını kolaylaştırmış, bordronun tek başına kesin delil olmadığını belirtmiştir.
• Tanık Beyanının Önemi: Özellikle kayıt dışı çalışma veya bordro manipülasyonu durumlarında tanık ifadeleri kritik hale gelir.
• İşverenin Yükümlülüğü: İşveren, fazla mesai ücretlerini bordroda açıkça göstermeli ve çalışanın onayını almalıdır. Aksi halde ispat yükü işverene geçebilir.

Dayanak Hükümler:

• İş Kanunu Madde 41: Fazla çalışmanın tanımı ve ücretlendirilmesi.
• HMK Madde 190: Delillerin değerlendirilmesi (hâkimin takdir yetkisi).
• Borçlar Kanunu Madde 6: İspat yükü (iddia eden ispatla yükümlüdür, ancak Yargıtay burada işçi lehine esneklik sağlamıştır).

Uygulama Önerisi:

• Fazla mesai iddiası olan işçiler, bordro dışında çalışma saat kayıtları, mesai talimatları, e-posta yazışmaları veya iş arkadaşlarından tanık beyanları gibi ek deliller toplamalıdır.
• İşverenler, bordroları şeffaf ve detaylı hazırlamalı, fazla mesai ödemelerini açıkça belgelendirmelidir.

Bu kararlar, özellikle kayıt dışı çalışmanın yaygın olduğu durumlarda işçilerin hak arama sürecini güçlendirmektedir. Ancak somut olayın özellikleri nedeniyle bir hukukçuya danışmak faydalı olacaktır.

---

Sonuç: Fazla Mesai Alacağınızı Nasıl Talep Edebilirsiniz?

• Bordro incelemesi yapın: Fazla mesai ücretiniz eksik mi?
• Delil toplayın: Tanık ifadeleri, e-postalar, mesai kayıtları.
• Hukuki destek alın: İş hukuku avukatına danışarak dava sürecini başlatın.

Unutmayın: Yargıtay kararları, işçilerin lehine bir yaklaşım benimsemiştir. Bordro imzalı olsa bile, hakkınızı arayabilirsiniz!

İş Hukukunda Fazla Çalışma ve Emsal Yargıtay Kararları

FazlaMesai #İşHukuku #YargıtayKararları #İşçiHakları #Bordroİspatı