Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası 2026

Ceza Hukuku · Çek Kanunu · Güncel 2026

15 Mart 2026 · Editör — Sanal Hukuk | 5941 s. Çek Kanunu · İİK Md. 347 · TCMB 2026/4

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Cezası 2026

Yasal Uyarı

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; yasal tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için deneyimli bir avukata danışın. İçerik 5941 sayılı Çek Kanunu, İİK Md. 347 ve güncel Yargıtay içtihatları esas alınarak hazırlanmıştır.

Türkiye’de ticari hayatın vazgeçilmez ödeme araçlarından biri olan çek, karşılıksız çıkması halinde ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Karşılıksız çek düzenleme suçu, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesinde “Çekte Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu” olarak düzenlenmiştir. 2026 yılı itibarıyla her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası öngörülmekte; bu ceza çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamamaktadır. Bankaların hamile ödeme yükümlülüğü ise 29 Ocak 2026 tarihli 2026/4 sayılı TCMB Tebliği ile çek yaprağı başına 16.350 TL‘ye yükseltilmiştir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu Nedir?

Çek, Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 780. maddesine göre kayıtsız ve koşulsuz belirli bir bedelin ödenmesi için muhatap bankaya hitaben düzenlenen bir ödeme aracıdır. Çek düzenleyen kişi (keşideci), kanuni ibraz süresi içinde hesabında yeterli karşılığı bulundurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali durumunda karşılıksız çek düzenleme suçu gündeme gelir.

Suçun oluşması için beş temel koşulun bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir: çekin usulüne uygun düzenlenmiş olması; kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulması; hesapta yeterli karşılığın bulunmaması; banka tarafından “karşılıksızdır” şerhinin konulması ve hamilin süresi içinde şikayette bulunması.

Kanuni İbraz Süreleri

Çek Türü	İbraz Süresi	Açıklama
Aynı yer çeki	10 gün	Keşide ve ödeme yeri aynıysa
Farklı yer çeki	1 ay	Keşide ve ödeme yeri farklıysa
Yurt dışı çeki	3 ay	Farklı ülke (aynı veya farklı kıta)

Önemli: İbraz süreleri hak düşürücü niteliktedir. Süre kaçırıldığında çek kambiyo senedi vasfını yitirebilir ve 5941 sayılı Kanun kapsamında cezai şikayet hakkı ortadan kalkar.

Karşılıksız Çek Suçunun Cezası 2026

5941 sayılı Çek Kanunu Madde 5/1’e göre, hamilin şikayeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası hükmolunur. Hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verir.

Adli Para Cezası

1.500 güne kadar

Çek bedeli kadar alt sınır uygulanır

Günlük Birim (2026)

100 – 500 TL

TCK Md. 52 · 01.06.2024’ten itibaren

Ödenmeyen Ceza

Doğrudan Hapis

Kamuya yararlı çalışma seçeneği yoktur

Örnek Hesaplama (2026)

Karşılıksız kalan tutar 500.000 TL ise → Günlük birim 500 TL olarak belirlerse 1.000 gün × 500 TL = 500.000 TL para cezası (1.500 gün üst sınırı aşılmaz; çek bedeli kadar alt sınır karşılanmış olur). Ceza ödenmezse her gün karşılığı hapis cezasına çevrilir.

✓ Uygulanan

• Adli para cezası (1.500 güne kadar)

• Çek düzenleme ve hesap açma yasağı

• Resen koruma tedbiri

• Ödenmezse doğrudan hapis

✗ Uygulanmayan

• Uzlaşma

• Ön ödeme

• Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

• Kamuya yararlı çalışma seçeneği

Şikayet Hakkı: Kimde Bulunur?

5941 sayılı Çek Kanunu Md. 5/1, şikayet hakkını açıkça hamile tanımaktadır. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2018/3072 E., 2018/5874 K. (10.05.2018) sayılı kararıyla içtihat birleştirilmiş; Bölge Adliye Mahkemeleri arasındaki uyuşmazlık giderilmiştir. Bu karar 2026 itibarıyla temel içtihat olarak geçerliliğini korumaktadır.

Yargıtay 19. CD 2018/3072 E. — Şikayet Hakkı Sahibi

✔ Çeki bankaya ibraz eden hamil → Şikayet hakkına sahiptir.

✔ “Karşılıksızdır” işleminden önce meşru ciranta olan ve işlem sonrasında çeki elinde bulunduran kişi → Şikayet hakkına sahiptir.

✗ Karşılıksız işlemden sonra çeki devralan sonraki cirantalar → Şikayet hakkına sahip değildir.

Pratik Örnek: Ciro Zincirinde Şikayet Hakkı

Çek A’dan B’ye, B’den C’ye ciro edilmiş olsun. B çeki bankaya ibraz ederek “karşılıksızdır” işlemi yaptırır ve şikayet etmezse, çeki C’ye meşru ciroyla devrettiğinde C’nin şikayet hakkı doğar. C, mutlak 1 yıllık süre içinde şikayet edebilir.

Ciranta ve avalistlerin cezai sorumluluğu yoktur. Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2021/3107 E., 2021/2771 K. sayılı kararında avalistlerin çek hesabında karşılık bulundurma yükümlülüğü olmadığından karşılıksız çek suçundan sorumlu tutulamayacakları hüküm altına alınmıştır. Daha fazlası için: Cirantaların Çek Tazminatından Sorumluluğu

Şikayet Süresi: Hak Düşürücü Süreler

Karşılıksız çek şikayet süresi doğrudan Çek Kanunu’nda düzenlenmemiş; Md. 5/1 gereğince İcra ve İflas Kanunu Md. 347 atfıyla belirlenmektedir.

3 ay

Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren.
Genellikle ibraz günü başlar.

1 yıl

Fiilin işlendiği tarihten itibaren mutlak azami süre. Her durumda geçerlidir.

Örnek: Çek 01.01.2026 tarihinde ibraz edilerek karşılıksız çıkmışsa; 3 aylık süre 01.04.2026’da, 1 yıllık mutlak süre 01.01.2027’de sona erer. Yeni hamil çeki sonradan devralsa dahi aynı mutlak 1 yıllık süreye tabidir.

Bu süreler hak düşürücü niteliğindedir; uzatılamaz, mahkemece resen gözetilir. Süre aşımı halinde dava şikayet yokluğu nedeniyle düşer.

Şikayetten Vazgeçme

Şikayetçi, karar kesinleşene kadar şikayetinden vazgeçebilir. Vazgeçme halinde dava düşer; bu, keşideci ile uzlaşarak cezai sorumluluğu sona erdirmenin tek yoludur. Şikayetten vazgeçmeyle birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da kaldırılır.

Bankanın Ödeme Yükümlülüğü: 2026 Güncel Tutarlar

29 Ocak 2026 tarihli ve 33152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/4 sayılı TCMB Tebliği (yürürlük: 30.01.2026) ile muhatap bankaların hamile ödemekle yükümlü olduğu tutar güncellenmiştir. Bu ödeme keşidecinin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; yalnızca hamilin zararını kısmen karşılar.

Çek Türü	Banka Yükümlülüğü	Dayanağı
Yeni çek yaprakları (2026/4 sonrası)	16.350 TL	RG 29.01.2026 / 33152
Eski çek defterleri (tebliğ öncesi basılan)	14.200 TL	Geçici Md. 2 kapsamı

İbraz sırasında tutanağa “Banka yasal sorumluluk tutarının ödenmesini talep ediyorum” şerhinin düşürülmesi kritik önem taşımaktadır. Bankanın bu tutarı ödememesi hamilin doğrudan nakit kaybına yol açar.

Tüzel Kişilerde Suçun Faili

Çek hesabı sahibinin tüzel kişi olması halinde, mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi suçun faili kabul edilir. Böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler sorumludur.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi içtihatlarına göre, “karşılıksızdır” işleminin yapıldığı tarihte şirketin yönetim organında görev yapan ve ticaret siciline tescil edilen yetkililer suçun failidir. Şirketten ayrılan bir yönetici, fiili bağlantısını sürdürüyorsa cezai sorumluluk devam edebilir.

Uyarı: Ciranta ve avalistler borçtan müteselsilen sorumlu olmakla birlikte, karşılıksız çek suçundan cezai sorumlulukları yoktur. Hapis riski yalnızca hesap sahibi veya yetkili temsilcisine aittir.

Güncel Yargıtay Kararları

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, karşılıksız çek davalarında tutarlı bir içtihat çizgisi izlemektedir. 2026 itibarıyla temel kararlar geçerliliğini korumaktadır.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi

2018/3072 E. · 2018/5874 K. · 10.05.2018

Şikayet Hakkı — İçtihat Birleştirme ✔ Doğrulanmış

Bölge Adliye Mahkemeleri arasındaki şikayet hakkı uyuşmazlığını gidermiştir. Şikayet hakkının çeki bankaya ibraz eden hamile ve “karşılıksızdır” işleminden önceki dönemde meşru ciranta olan kişiye ait olduğunu hüküm altına almıştır. Lexpera ve Legalbank dahil birden fazla hukuk veritabanında teyit edilmiştir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi

2021/3107 E. · 2021/2771 K. · 10.03.2021

Avalistin Cezai Sorumluluğu Yoktur

Çek Kanunu Md. 5’teki suçun yalnızca çek hesabı sahibi gerçek kişi veya tüzel kişi yetkilisi tarafından işlenebileceğini belirlemiştir. Çeke aval veren veya ciranta olarak imza atan kişilerin çekin karşılığını bankada bulundurma yükümlülüğü bulunmadığından cezai sorumluluklarına gidilemez.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi

2020/872 E. · 2021/3185 K. · 17.03.2021

Adli Para Cezasının Hesaplanması

1.500 gün üst sınırı aşılarak gün hesabı yapılmasını isabetsiz bulmuştur. Üst sınır 1.500 gün olarak korunmalı; alt sınır olan çek bedeli “neticeten” karşılıksız kalan tutar dikkate alınarak sağlanmalıdır.

Karşılıksız Çek Şikayet Dilekçesi Örneği 2026

Aşağıda İcra Ceza Mahkemesine sunulmak üzere hazırlanmış standart şikayet dilekçesi örneği yer almaktadır. Somut olayınıza göre mutlaka uyarlanmalıdır. Daha kapsamlı format için tıklayın →

… İCRA CEZA MAHKEMESİ’NE

ŞİKAYETÇİ : [Adınız Soyadınız] T.C. Kimlik No: [TC No]

Adres: [Tam adres] · Tel: [Cep telefonu]

ŞÜPHELİ : [Keşideci Adı Soyadı] T.C. Kimlik No: [biliniyorsa]

Adres: [Şüphelinin bilinen adresi]

(Tüzel kişi ise: Şirket Unvanı, Mersis No, Yetkili adı soyadı)

KONU : Karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu (5941 s. Çek Kanunu Md. 5/1) nedeniyle şikayetimizdir.

AÇIKLAMALAR

1. Şüphelinin düzenlediği, aşağıda detayları yazılı çek tarafıma [ciro yoluyla intikal etmiş / tahsil amacıyla bankaya ibraz edilmiştir].

2. Çekin detayları:

Çek No : [Çek numarası]

Keşideci Bankası : [Banka adı ve şube]

Keşide Tarihi : [gg/aa/yyyy]

Tutar : [rakam ve yazıyla] TL

Lehtar : [Lehtar adı] · İbraz Tarihi: [gg/aa/yyyy]

3. Çek kanuni ibraz süresi içinde [banka adı]’na ibraz edilmiş; hesapta yeterli karşılık bulunmadığından banka tarafından “KARŞILIKSIZDIR” işlemi yapılmıştır. (Ek-1: Banka şerhli çek sureti)

4. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5/1. fıkrası uyarınca şüpheli hakkında kamu davası açılmasını talep ediyorum.

5. Şikayet hakkım Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2018/3072 E., 2018/5874 K. (10.05.2018) kararı gereğince meşru hamil sıfatıyla tarafıma aittir. Şikayet süresi içindeyim.

SONUÇ VE TALEP
Yukarıda açıklanan nedenlerle; şüphelinin Çek Kanunu Md. 5/1 uyarınca cezalandırılmasına; çek hesabı açma ve çek düzenleme yasağı kararı verilmesine; resen koruma tedbiri uygulanmasına; yargılama giderlerinin şüpheliye yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

Tarih: [gg/aa/2026]

İmza: _____________________ [Adınız Soyadınız]

EKLER: 1. Banka şerhli çek aslı / onaylı sureti | 2. Ciro zinciri belgeleri (varsa) | 3. Kimlik fotokopisi | 4. Vekaletname (avukat varsa)

Dilekçe Hazırlarken Dikkat Edilecekler

Şikayet İcra Ceza Mahkemesine yapılır. Yetkili mahkeme; çekin ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı şubenin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin veya şikayetçinin yerleşim yeridir. Çek aslı veya banka onaylı sureti mutlaka eklenmeli, ibraz tutanağı varsa dosyaya konulmalıdır. Şikayet süresi: “Karşılıksızdır” işleminden itibaren 3 ay ve her halde 1 yıl içinde yapılmalıdır. Birden fazla çek varsa her biri için ayrı madde açılabilir; dilekçe tek başvuruda birleştirilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Karşılıksız çek suçunun cezası ne kadardır?

5941 sayılı Çek Kanunu Md. 5/1 uyarınca her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Bu ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Para cezası ödenmezse doğrudan hapis cezasına çevrilir; kamuya yararlı çalışma alternatifi uygulanmaz. 2026 itibarıyla günlük adli para cezası birimi 100 ile 500 TL arasında hâkim tarafından takdir edilir.

Karşılıksız çek şikayet hakkı kimde bulunur?

Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2018/3072 E., 2018/5874 K. sayılı kararına göre şikayet hakkı; çeki tahsil amacıyla bankaya ibraz eden hamile ve “karşılıksızdır” işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran meşru cirantaya aittir. Karşılıksız işlemden sonra çeki devralan sonraki cirantaların şikayet hakkı bulunmamaktadır.

Karşılıksız çek şikayet süresi ne kadardır?

İcra ve İflas Kanunu Md. 347 uyarınca şikayet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü olup uzatılamaz; mahkemece resen gözetilir.

Karşılıksız çekte bankanın ödeme yükümlülüğü 2026’da ne kadar?

29 Ocak 2026 tarihli 33152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/4 sayılı TCMB Tebliği ile yeni basılan çek yaprakları için banka ödeme yükümlülüğü 16.350 TL’ye yükseltilmiştir. Eski çek defterleri için geçici madde kapsamında 14.200 TL uygulanmaktadır. Bu ödeme keşidecinin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Karşılıksız çek suçunda uzlaşma mümkün müdür?

Hayır. 5941 sayılı Çek Kanunu Md. 5/10 gereği bu suçta uzlaşma, ön ödeme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) hükümleri uygulanmaz. Cezai sorumluluğu sona erdirmenin tek yolu, şikayetçinin şikayetinden vazgeçmesidir; vazgeçme halinde dava düşer.

Karşılıksız çek şikayeti nereye yapılır?

Şikayet, çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer, çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin veya şikayetçinin yerleşim yeri İcra Ceza Mahkemesine yapılır. Seçimlik yetki kuralı uygulanır.

Tüzel kişilerde karşılıksız çek suçunun faili kim olur?

Çek hesabı sahibinin tüzel kişi olması halinde, mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi; böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler suçun faili kabul edilir. Ciranta ve avalistlerin cezai sorumluluğu yoktur; hapis riski yalnızca hesap sahibi ya da yetkili temsilcisine aittir.

İbraz süresi geçen çekte karşılıksız çek suçu oluşur mu?

Hayır. Kanuni ibraz süresi geçirildikten sonra sunulan çek, 5941 sayılı Kanun kapsamında cezai yaptırıma konu edilemez. Aynı yer çeklerinde ibraz süresi 10 gün, farklı yer çeklerinde 1 aydır. Bu süreler hak düşürücüdür; süresi geçen çek için kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip de yapılamaz.

Sonuç: Hak Kaybı Yaşamamak İçin

Karşılıksız çek düzenlemek hem ticari güveni zedeler hem de ağır cezai sonuçlar doğurur. Keşidecilar için temel kural: hesapta yeterli karşılık bulundurmak. Hamilin yapması gerekenler: kanuni ibraz süresi içinde çeki bankaya sunmak, “karşılıksızdır” şerhi alındıktan sonra 3 aylık süreyi kaçırmadan şikayette bulunmak.

En kritik tuzaklar: ibraz süresi ihlali, şikayet süresini kaçırmak ve meşru hamil sıfatının yitirilmesidir. Her üç durumda da hak kaybı yaşanır. Somut olayınız için deneyimli bir icra avukatına başvurun.

Yasal Uyarı: Bu makale 5941 sayılı Çek Kanunu, İcra ve İflas Kanunu Md. 347 ve Yargıtay 19. Ceza Dairesi içtihatları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yasal tavsiye niteliği taşımaz; somut olaylar için avukatınıza danışın.

İlgili

SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Sanal Hukuk

İlgili

SANAL HUKUK sitesinden daha fazla şey keşfedin

Bunlar da İlginizi Çekebilir