12. Yargı Paketi TBMM’de: HAGB, Belirsiz Alacak Davası ve İcra Takibinde Büyük Değişiklik

12. Yargı Paketi Neler Getiriyor? HAGB, Belirsiz Alacak Davası, İcra Takibi ve Temyizde Yeni Dönem

TBMM’ye Sunulan 12. Yargı Paketi Hukuk Sisteminde Neleri Değiştirecek?

Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Başkanlığına sunuldu.

Teklif; İcra ve İflas Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, İdari Yargılama Usulü Kanunu, Noterlik Kanunu ve çeşitli özel kanunlarda önemli değişiklikler öngörüyor.

Özellikle;

• Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB),
• Belirsiz alacak davası,
• İdare aleyhine ilamlı icra,
• Dijital deliller,
• Destekten yoksun kalma tazminatları,
• İstinaf ve temyiz sistemi

bakımından köklü değişiklikler gündemde.

---

1. İdare Aleyhine Doğrudan İcra Takibi Dönemi Sona Eriyor

Teklifin en dikkat çeken düzenlemelerinden biri kamu kurumları aleyhine verilen mahkeme kararlarının icrası konusunda getiriliyor.

Yeni düzenlemeye göre;

• Mahkeme kararını kazanan kişi veya avukatı öncelikle ilgili idareye yazılı başvuruda bulunacak,
• Banka hesap bilgilerini bildirecek,
• İdare en geç bir ay içinde ödeme yapacak,
• Bu süre içinde ödeme yapılmazsa ilamlı icra takibi başlatılabilecek.

Dolayısıyla idareye karşı doğrudan icra takibi yapılması mümkün olmayacak.

Bu düzenleme özellikle tam yargı davaları, kamulaştırma davaları ve idari yargıda kazanılan vekalet ücreti alacaklarını doğrudan etkileyecek.

---

2. Ortaklığın Giderilmesi Davalarında Mirasçılara Öncelik

Ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilen ve yalnızca mirasçılardan oluşan taşınmazlarda ilk açık artırma sadece mirasçılar arasında yapılacak.

Amaç;

• Aile mallarının korunması,
• Taşınmazların üçüncü kişilere geçmesinin önlenmesi,
• Mirasçıların öncelikli satın alma imkanına sahip olmasıdır.

İlk artırmada satış gerçekleşmezse genel artırma usulüne geçilecek.

---

3. HAGB Sistemi Baştan Sona Yeniden Yazılıyor

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı sonrasında Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kurumu yeniden düzenleniyor.

Yeni sistemde;

• 2 yıl veya daha az süreli hapis cezalarında uygulanabilecek,
• Sanık hakkında 5 yıllık denetim süresi öngörülecek,
• Denetim süresinde kasıtlı suç işlenirse hüküm açıklanacak,
• HAGB kararlarına karşı istinaf yolu açık olacak,
• İstinaf ve temyiz incelemesinde hem usul hem esas denetimi yapılabilecek.

En önemli yeniliklerden biri, yıllardır eleştirilen sınırlı kanun yolu denetiminin kaldırılmasıdır.

---

4. HAGB Bazı Suçlarda Uygulanamayacak

Teklif, insan hakları ihlalleri bakımından önemli bir istisna da getiriyor.

Buna göre;

• İşkence suçu,
• Eziyet suçu,
• Kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve kötü muamele niteliği taşıyan fiiller

bakımından HAGB uygulanamayacak.

Bu değişiklik Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla da uyumlu bir görünüm arz ediyor.

---

5. Belirsiz Alacak Davası Tarih Mi Oluyor?

12. Yargı Paketi’nin hukuk yargılaması açısından en tartışmalı düzenlemelerinden biri, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesinde düzenlenen belirsiz alacak davasının tamamen yürürlükten kaldırılmasıdır.

Yerine getirilen sistemde;

• Kısmi dava açılabilecek,
• Talep miktarı tahkikatın sonuna kadar artırılabilecek,
• Artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılacak.

Özellikle;

• İşçilik alacakları,
• Trafik kazası tazminatları,
• Destekten yoksun kalma tazminatları,
• Sürekli iş göremezlik davaları

üzerinde ciddi etkiler doğurabilecek bir değişikliktir.

---

6. Hakim ve Savcıların Gereksiz Bilirkişi Kullanımına Disiplin Yaptırımı

Teklifte dikkat çeken bir diğer düzenleme ise bilirkişilik kurumuna ilişkin.

Hakim veya savcının, hukuki bilgiyle çözebileceği bir konuda bilirkişiye başvurması halinde disiplin yaptırımı olarak uyarma cezası uygulanabilecek.

Bu düzenleme ile;

• Gereksiz bilirkişi raporlarının azaltılması,
• Yargılamaların hızlandırılması,
• Bilirkişiye aşırı bağımlılığın önlenmesi

amaçlanıyor.

---

7. Dijital Deliller ve Bilgisayarlara El Koyma Kuralları Değişiyor

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinde yapılan değişikliklerle dijital veriler bakımından yeni güvenceler getiriliyor.

Yeni sistemde;

• Savcı kararı 24 saat içinde hakime sunulacak,
• Hakim onay vermezse elde edilen veriler derhal imha edilecek,
• Dijital veriler belirli sürelerle saklanacak,
• Kişiler gerekli şartların oluşması halinde silinme talebinde bulunabilecek.

Bu düzenleme kişisel verilerin korunması bakımından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

---

8. Tazminat Davalarında Faiz Hesabı Değişiyor

Türk Borçlar Kanunu’nda yapılması öngörülen değişiklikle;

çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz başlangıç tarihleri yeniden belirleniyor.

Buna göre;

• Gelirin bilindiği dönem için olay tarihinden,
• Gelirin bilinmediği dönem için karar tarihinden

itibaren faiz işletilecek.

Bu değişiklik özellikle trafik kazası ve iş kazası tazminat davalarında önemli sonuçlar doğurabilecek.

---

9. İdari Yargıda Tek Hakim Dönemi Genişliyor

486.000 TL’yi aşmayan birçok idari dava artık heyet yerine tek hakim tarafından görülecek.

Bu değişiklik;

• Dosya yoğunluğunu azaltmayı,
• Karar sürelerini kısaltmayı,
• Mahkemelerin verimliliğini artırmayı

amaçlıyor.

Ancak uygulamada karmaşık uyuşmazlıkların tek hakim tarafından görülmesinin yeni tartışmaları beraberinde getirmesi de muhtemel görünüyor.

---

10. Duruşmalar Arasındaki Süreye Sınır Geliyor

Teklif kabul edilirse hukuk mahkemelerinde duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemeyecek.

Bugün birçok dosyada altı ayı aşan duruşma aralıkları düşünüldüğünde bu düzenleme makul sürede yargılanma hakkı açısından önemli bir gelişme niteliği taşıyor.

---

Sonuç: 12. Yargı Paketi Son Yılların En Kapsamlı Düzenlemelerinden Biri

12. Yargı Paketi;

• Ceza yargılamasında HAGB sistemini,
• Hukuk yargılamasında belirsiz alacak davasını,
• İcra hukukunda idare aleyhine takip usulünü,
• İdari yargıda istinaf ve temyiz sistemini,
• Tazminat hukukunda faiz hesaplamalarını

doğrudan etkileyen kapsamlı değişiklikler içeriyor.

Teklif henüz yasalaşmamış olmakla birlikte, mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda hem avukatların dava stratejilerinde hem de mahkemelerin uygulamalarında önemli değişikliklere yol açacağı açıktır.

Önümüzdeki günlerde TBMM komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde teklif üzerinde değişiklikler yapılması ihtimali de yakından takip edilmelidir.