---

Memnu Hakların İadesine Dair Yargıtay İçtihatları ve Güncel Kararlar

Yazan Editör / 9 Ocak 2026

---

Memnu Hakların İadesine Dair Yargıtay İçtihatları ve Güncel Kararlar

Memnu hakların iadesi (yasaklanmış hakların geri verilmesi), bir mahkûmiyet kararı nedeniyle kaybedilen ehliyetlerin ve hakların, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde yeniden kazanılmasını sağlayan önemli bir hukuk kurumudur. Bu kurum, özellikle adli sicil kayıtlarının silinmesi, arşiv kaydına alınması ve hak yoksunluklarının bertaraf edilmesi süreçlerinde belirleyici rol oynamaktadır.

Yargıtay’ın yerleşik ve güncel içtihatlarında; memnu hakların iadesinin yalnızca mahkûmiyet hükmünde açıkça belirtilmiş hak yoksunluklarıyla sınırlı olmadığı, özel kanunlardan doğan ya da adli sicil/arşiv kaydının varlığından kaynaklanan hak yoksunluklarını da kapsadığı açıkça kabul edilmektedir.

---

1. Yasaklanmış Hakların Tanımı ve Kapsamı

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarla, belli bir suç veya ceza mahkûmiyetine bağlı olarak doğrudan ya da mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak öngörülen sürekli hak yoksunluklarının;

• cezanın infaz edilmesinden sonra veya
• infaza hukuki bir nedenle son verilmesi hâlinde kararın kesinleşmesinden itibaren

belirli bir süre iyi hâlin varlığı hâlinde, hükümlünün talebi üzerine, geleceğe etkili olmak üzere mahkeme kararıyla geri verilmesi mümkündür.

Bu kapsamda, her ne kadar mahkûmiyet kararında açıkça bir hak yoksunluğu hükmü yer almasa dahi;
diğer kanunlarda bu mahkûmiyete bağlı hak yoksunluklarının bulunması veya adli sicil/arşiv kaydının varlığı, yasaklanmış hak kavramı içinde değerlendirilmektedir.

Yargıtay 9. Ceza Dairesi – 2021/21675 E., 2021/8973 K.

---

2. Kurumun Amacı ve Bertaraf Edilen Ehliyetler

Yasaklanmış (memnu) hakların geri verilmesi kurumunun amacı; yitirilen hak ve ehliyetlerin, koşullarının gerçekleşmesi hâlinde iyi halli hükümlüye yargı yolu ile iade edilmesini sağlamaktır.

Bu yasaklılık ister:

• Türk Ceza Kanunu’ndan,
• ister özel bir kanundan

kaynaklansın;

• kamu hizmetlerinden yasaklanma,
• memuriyetten mahrumiyet,
• seçme ve seçilme hakkından yoksun bırakılma,
• yasal kısıtlılık altında bulundurulma

gibi, gerek mahkûmiyetin doğal sonucu gerekse ceza olarak hükmedilen her türlü ehliyetsizliğin, memnu hakların iadesi yoluyla bertaraf edilmesine hukukumuzda bir engel bulunmamaktadır.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi – 2020/7648 E., 2020/11964 K.

---

3. Ek Kararların Hukuki Niteliği ve İstinaf Yolu

Adli sicil kayıtlarının silinmesine ilişkin kararlar, Yargıtay’ın istikrar kazanmış içtihatları uyarınca güvenlik tedbirine ilişkin nihai karar niteliğindedir.

Bu nedenle memnu hakların iadesine dair verilen ek kararlar, karar tarihi itibarıyla istinaf kanun yoluna tabidir.

Yargıtay 6. Ceza Dairesi – 2020/2054 E., 2021/9453 K.

---

4. İade Edilebilecek Hakların Çeşitliliği

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesine göre;

• amme hizmetlerinden yasaklanma,
• memuriyetten mahrumiyet,
• seçme ve seçilme hakkından yoksun bırakılma,
• yasal kısıtlılık altında bulundurulma,
• babalık veya kocalık haklarından mahrumiyet,
• sürücü belgesinin geri alınması,
• emekli maaşından yoksun bırakılma,
• meslek ve sanatın tatili,
• işyerinin kapatılması

gibi, ister mahkûmiyetin sonucu ister ceza olarak hükmedilmiş olsun, her türlü hak yoksunluğunun memnu hakların iadesi yoluyla kaldırılmasına yasal bir engel bulunmamaktadır.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2019/12204 E., 2019/14564 K.

---

5. HAGB Kararlarının Memnu Haklara Etkisi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararları, henüz hukuki sonuç doğurmayan kararlar olup; denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmemesi hâlinde, ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.

Bu nedenle, yalnızca HAGB kararının varlığı gerekçe gösterilerek memnu hakların iadesi talebinin reddedilmesi hukuka aykırıdır.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi – 2016/2548 E., 2017/1821 K.

---

6. Kararda Açıkça Yazmasa Bile Hak Yoksunluğu Sayılması

Mahkûmiyet kararında açıkça bir hak yoksunluğu hükmü yer almasa dahi, adli sicil veya arşiv kaydının varlığı, yasaklanmış hak kavramına dâhildir.

Bu nedenle yalnızca “kararda hak yoksunluğu yok” gerekçesiyle talebin reddedilmesi isabetsizdir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2018/8104 E., 2019/4157 K.

---

7. Şartlı Af ve Erteleme Durumları

647 sayılı Kanun’un 6. maddesinde düzenlenen erteleme kurumu, şartlı af niteliğindedir. Denetim süresinde suç işlenmemesi hâlinde mahkûmiyet hükmü vaki olmamış sayılır.

Bu durumda hak yoksunluğundan söz edilemeyeceğinden, memnu hakların iadesi talebinin reddi hukuka aykırıdır.

Yargıtay 13. Ceza Dairesi – 2018/9940 E., 2019/2338 K.

---

8. Suçun Niteliği Değil, Hak Yoksunluğunun Kaynağı Esastır

Memnu hakların iadesi için suçun hangi kanunda düzenlendiğinin önemi yoktur.
Önemli olan husus, mahkûmiyete bağlı olarak özel yasalarda bir hak yoksunluğu sonucunun doğup doğmadığıdır.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi – 2022/8276 E., 2023/22163 K.

---

9. Memnu Hakların İadesi ve Sürücü Belgesi Yönünden “Karar Verilmesine Yer Olmadığı” Gereği

Yargıtay 14. Ceza Dairesi – 2013/10602 E., 2014/1070 K.

Açıklama

Bu kararda Yargıtay; uyarlama yargılaması sonucunda 5237 sayılı TCK’ya göre yeniden kurulan hükümle birlikte, önceki hükmün tüm sonuçlarıyla ortadan kalktığını, sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin bir yasaklama kararının kalmadığını ve TCK 53 kapsamındaki hak yoksunluklarının infazla kendiliğinden sona erdiğini kabul etmiştir.
Bu nedenle, mahkemece **memnu hakların iadesi ve sürücü belgesinin geri verilmesi talepleri hakkında “ret” değil, “karar verilmesine yer olmadığı” kararı verilmesi gerektiği belirtilmiş; ek karar bu yönüyle düzeltilerek onanmıştır.

---

---

10. Üç Yıllık Süre, İyi Hâl ve Talebin Reddedilmesinde Hukuka Aykırılık

Yargıtay 9. Ceza Dairesi – 2024/4227 E., 2024/10761 K.

Somut olayda; hükümlünün Akhisar Ağır Ceza Mahkemesinin 2004/73 Esas, 2004/165 Karar sayılı ilamının 12.04.2020 tarihinde infaz edildiği, Kirkağaç Sulh Ceza Mahkemesinin 2008/320 Esas, 2009/36 Karar sayılı dosyasına konu suçun ise 25.09.2008 tarihinde işlendiği anlaşılmıştır.

İnfaz tarihinden ek kararın verildiği 10.01.2024 tarihine kadar 3 yıllık sürenin geçtiği, hükümlünün bu süre içinde yeni bir suç işlemediği ve hayatını iyi halli olarak sürdürmediğine dair somut bir delil bulunmadığı gözetildiğinde, talebin kabulü gerekirken reddedilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

---

11. Memnu Hakların İadesine İlişkin Kararların Kanun Yolu

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2024/408 E., 2024/8534 K.

Memnu hakların iadesine ilişkin istem üzerine verilen kararların, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A-5 maddesi gereğince hüküm niteliğinde olduğu ve istinaf kanun yoluna tabi bulunduğu belirtilmiştir.

Dosyada, memnu hakların iadesine ilişkin ret kararının daha önce Yargıtay incelemesinden geçmediği anlaşıldığından, kanun yolu incelemesinin istinaf olduğu, bu nedenle dosyanın ilgili Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesine gönderilmesi gerektiği kabul edilerek incelenmeksizin iade kararı verilmiştir.

---

12. UYAP Soruşturmaları İyi Hâl Değerlendirmesinde Esas Alınabilir mi?

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2023/3114 E., 2024/6913 K.

Hükümlü hakkında hükmolunan hapis cezasının 01.02.2009 tarihinde infaz edildiği, adli sicil kaydında infazdan sonra kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmadığı, ancak UYAP üzerinden yapılan sorgulamada terör örgütü üyeliği, propaganda, resmi belgede sahtecilik, görevi kötüye kullanma gibi suçlardan soruşturma ve kovuşturma dosyalarının bulunduğu tespit edilmiştir.

Bu durum gerekçe gösterilerek hükümlünün hayatını iyi halli sürdürmediği yönünde kanaat oluştuğu ve memnu hakların iadesi talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı kabul edilmiştir.

---

13. 5237 Sayılı TCK Kaynaklı Hak Yoksunluklarında 13/A Uygulanamaz

Yargıtay 10. Ceza Dairesi – 2021/10764 E., 2024/21760 K.

Somut olayda hak yoksunluğunun 5237 sayılı TCK’nın 53. maddesinden kaynaklandığı ve bu yoksunluğun ne zaman sona ereceğinin kanunda açıkça düzenlendiği belirtilmiştir.

Bu nedenle, 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesinin yalnızca TCK dışındaki kanunlardan kaynaklanan hak yoksunlukları için uygulanabileceği, mahkemenin ret kararında isabetsizlik bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

---

14. Üç Yıllık Süre Dolmuşsa Ret Hukuka Aykırıdır

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2023/5016 E., 2024/5424 K.

Hapis cezasının 04.03.2013 tarihinde infaz edildiği, hükümlünün infaz tarihinden itibaren 3 yıl içinde yeni bir suç işlemediği, hakkında yürütülen soruşturmada da kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda memnu hakların iadesi talebinin reddine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.

---

15. Devam Eden Dava Otomatik Ret Sebebi Olamaz

Yargıtay 11. Ceza Dairesi – 2022/7542 E., 2024/5202 K.

İnfaz tarihi 15.12.2015 olan dosyada, üç yıllık sürede başka kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmadığı, reddedilen dosyada beraat kararı verildiği iddia edildiği hâlde bu husus araştırılmadan talebin reddedilmesi eksik inceleme olarak değerlendirilmiştir.

Mahkemece, açılan davanın sonucu araştırılarak iyi hâl değerlendirmesi yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

---

16. Sonradan Beraat Eden Mahkûmiyet Ret Gerekçesi Olamaz

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2023/3772 E., 2024/2666 K.

Hükümlünün Vergi Usul Kanununa muhalefet suçundan aldığı mahkûmiyetin, yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraatle sonuçlandığı, buna rağmen bu dosyanın ret gerekçesi yapılmasının hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir.

---

17. Soruşturma Dosyaları Tek Başına Ret Sebebi Olamaz

Yargıtay 4. Ceza Dairesi – 2023/12951 E., 2023/25041 K.

UYAP kayıtlarında yer alan soruşturma dosyalarının, 13/A maddesindeki üç koşul tek tek değerlendirilmeden, otomatik olarak ret gerekçesi yapılmasının hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır.

---

18. Talep Tarihi Değil, Şartların Oluştuğu Tarih Esastır

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2023/18379 E., 2024/3511 K.

Memnu hakların iadesinde esas alınması gerekenin talep tarihi değil, üç yıllık sürenin dolduğu tarih olduğu; daha sonra açılan ve kesinleşmeyen davaların, kazanılmış hakkı ortadan kaldıramayacağı açıkça belirtilmiştir.

---

19. Masumiyet Karinesi ve Derdest Dosyalar

Yargıtay 7. Ceza Dairesi – 2024/297 E., 2024/2445 K.

Derdest dosyaların tek başına iyi hâli ortadan kaldırmayacağı, masumiyet karinesi gereği kesinleşmiş hüküm bulunmadıkça kişinin suçlu sayılamayacağı kabul edilmiştir.

---

20. Memnu Hakların İadesi Kararlarında Soruşturma Dosyası Ret Gerekçesi Yapılamaz

Yargıtay 8. Ceza Dairesi – 2024/37 E., 2024/1242 K. (devam)

Sadece soruşturma bulunması, üç yıllık sürede kesinleşmiş mahkûmiyet yoksa, memnu hakların iadesine engel teşkil etmez.

Kararın Tamamı İçin Tıklayın

---

Esat Faruk Benli | Ceza – İnfaz Hukuku